Trao đổi với Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam, ông Nguyễn Thanh Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam đã có những phân tích thẳng thắn về những “điểm nghẽn” nhân lực mang tính cấu trúc, cũng như những yêu cầu đặt ra cho giai đoạn phát triển mới của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Phóng viên: Thưa ông, trong tiến trình phát triển thị trường vốn hiện đại, đâu là những vị trí nhân lực then chốt mà nếu không được nâng cấp kịp thời sẽ trở thành “điểm nghẽn hệ thống” của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Ông Nguyễn Thanh Kỳ: Theo tôi, khi nói đến nhân lực ngành chứng khoán, chúng ta thường nghĩ nhiều đến môi giới hay phân tích đầu tư. Nhưng trên thực tế, các vị trí mang tính “điểm nghẽn hệ thống” lại nằm ở những khâu ít được chú ý hơn, như quản trị rủi ro, tuân thủ, kiểm soát nội bộ, công nghệ – dữ liệu và giám sát thị trường. Đây là những mắt xích quyết định khả năng vận hành an toàn và bền vững của thị trường, đặc biệt khi quy mô giao dịch ngày càng lớn và sản phẩm ngày càng phức tạp.

Trong một thị trường vốn hiện đại, nhân lực không chỉ thực hiện nghiệp vụ, mà còn phải hiểu sâu về cấu trúc thị trường, hành vi dòng tiền, rủi ro hệ thống và mối liên kết giữa các phân khúc. Nếu đội ngũ quản trị rủi ro yếu, thị trường có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng rất dễ tổn thương trước các cú sốc. Nếu nhân lực tuân thủ không đủ năng lực và độc lập, các chuẩn mực minh bạch sẽ khó được thực thi một cách thực chất.

Ở góc độ dài hạn, tôi cho rằng “điểm nghẽn” lớn nhất không nằm ở số lượng nhân sự, mà ở chất lượng những con người làm công việc giữ an toàn cho hệ thống. Khi thị trường hướng tới nâng hạng và thu hút dòng vốn dài hạn, yêu cầu đối với các vị trí này sẽ không còn là “đáp ứng quy định”, mà là vận hành theo chuẩn mực quốc tế, có khả năng dự báo, phòng ngừa rủi ro thay vì chỉ phản ứng khi sự cố xảy ra.

Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng nâng cao chất lượng nhân lực hiện nay vẫn thiên về đào tạo kiến thức và chứng chỉ. Theo ông, khoảng cách giữa đào tạo và năng lực vận hành thực chất đang tạo ra hệ quả gì cho thị trường?

Ông Nguyễn Thanh Kỳ: Đây là một vấn đề rất đáng suy ngẫm. Trong nhiều năm, chúng ta đã làm khá tốt việc chuẩn hóa đầu vào thông qua các chương trình đào tạo và hệ thống chứng chỉ hành nghề. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đủ. Khoảng cách giữa “có chứng chỉ” và “có năng lực vận hành thực chất” vẫn còn khá lớn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường phát triển nhanh hơn khả năng tích lũy kinh nghiệm của nhân sự.

Hệ quả đầu tiên là sự lệch pha giữa tốc độ mở rộng thị trường và khả năng kiểm soát rủi ro. Khi nhân lực chưa theo kịp về năng lực thực tế, thị trường dễ rơi vào tình trạng tăng trưởng nóng, trong khi nền tảng quản trị chưa đủ vững. Hệ quả thứ hai là niềm tin của nhà đầu tư, nhất là nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài, có thể bị ảnh hưởng nếu họ cảm nhận được sự thiếu đồng đều về chất lượng nhân sự giữa các chủ thể trên thị trường.

Tôi cho rằng trong giai đoạn tới, trọng tâm cần dịch chuyển từ đào tạo theo chương trình sang phát triển năng lực theo vị trí việc làm. Điều này đòi hỏi sự tham gia chủ động của các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, thay vì chỉ trông chờ vào hệ thống đào tạo tập trung. Nhân lực thị trường vốn cần được “rèn” trong môi trường thực tế, với các chuẩn đánh giá gắn với hiệu quả vận hành và trách nhiệm nghề nghiệp, chứ không chỉ với số giờ học hay số chứng chỉ đạt được.

Phóng viên: Khi mục tiêu nâng hạng thị trường ngày càng rõ nét, yêu cầu về nhân lực theo chuẩn mực quốc tế đang đặt ra như thế nào, thưa ông? Khoảng trống lớn nhất hiện nay nằm ở đâu?

Ông Nguyễn Thanh Kỳ: Mục tiêu nâng hạng không chỉ là câu chuyện về quy mô, thanh khoản hay hạ tầng công nghệ, mà còn là câu chuyện về con người. Các tổ chức xếp hạng và nhà đầu tư quốc tế nhìn rất kỹ vào năng lực quản trị, tuân thủ và tính minh bạch của thị trường, mà tất cả những yếu tố đó đều gắn chặt với chất lượng nhân lực.

Nếu nhìn một cách thẳng thắn, chúng ta đã có bước tiến đáng kể về số lượng và trình độ chung, nhưng vẫn còn khoảng trống về chiều sâu chuyên môn và chuẩn mực nghề nghiệp. Ví dụ, trong các lĩnh vực như quản trị rủi ro, phân tích sản phẩm phức tạp, hay giám sát hành vi thị trường, nhân lực có kinh nghiệm thực chiến theo chuẩn quốc tế vẫn còn hạn chế. Điều này khiến việc triển khai các sản phẩm mới, hoặc áp dụng các thông lệ tiên tiến, đôi khi gặp độ trễ nhất định.

Khoảng trống lớn nhất, theo tôi, nằm ở tư duy nghề nghiệp và văn hóa tuân thủ. Chuẩn mực quốc tế không chỉ nằm ở kỹ năng, mà còn ở cách con người đưa ra quyết định, cách họ cân nhắc giữa lợi ích ngắn hạn và rủi ro dài hạn, giữa lợi ích doanh nghiệp và sự an toàn của thị trường. Đây là yếu tố không thể hình thành chỉ bằng đào tạo ngắn hạn, mà cần một quá trình tích lũy, sàng lọc và nâng chuẩn liên tục.

Phóng viên: Trong trường hợp tốc độ mở rộng thị trường vốn vượt trước năng lực nhân sự vận hành, theo ông, điều này sẽ tác động như thế nào tới tính an toàn, minh bạch và phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam?

Ông Nguyễn Thanh Kỳ: Theo tôi, nếu thị trường mở rộng nhanh hơn tốc độ nâng cao chất lượng nhân lực, tác động trước hết sẽ thể hiện ở khả năng vận hành và kiểm soát rủi ro của hệ thống. Khi quy mô giao dịch lớn hơn, sản phẩm đa dạng hơn nhưng đội ngũ nhân sự chưa theo kịp về năng lực chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, mức độ phức tạp trong quản lý và giám sát sẽ gia tăng, từ đó tạo áp lực lên tính an toàn và ổn định của thị trường.

Ở góc độ minh bạch, sự thiếu đồng đều về chất lượng nhân lực giữa các chủ thể tham gia thị trường có thể làm gia tăng rủi ro về tuân thủ, công bố thông tin và quản trị xung đột lợi ích. Những vấn đề này không nhất thiết bộc lộ ngay, nhưng nếu kéo dài sẽ ảnh hưởng đến mức độ tin cậy của thị trường trong mắt nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài – những đối tượng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển dài hạn của thị trường vốn.

Về dài hạn, điều quan trọng nhất là tốc độ phát triển cần đi kèm với chiều sâu về chất lượng con người vận hành thị trường. Nhân lực chính là nền tảng để các chính sách, hạ tầng công nghệ và sản phẩm mới được triển khai hiệu quả. Nếu yếu tố con người không được đầu tư tương xứng, quá trình điều chỉnh sau đó sẽ tốn nhiều nguồn lực hơn và mất thêm thời gian để củng cố lại niềm tin thị trường. Vì vậy, phát triển nhân lực cần được đặt trong một chiến lược tổng thể, song hành với lộ trình mở rộng và nâng cấp thị trường chứng khoán, nhằm bảo đảm sự phát triển ổn định, minh bạch và bền vững trong dài hạn.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!