Hành trình đưa HAGL từ bờ vực phá sản đến giấc mơ đế chế nông nghiệp

Sau nhiều năm lặng lẽ tái cấu trúc, Công ty CP Hoàng Anh Gia Lai (HAGL; HoSE: HAG) của ông Đoàn Nguyên Đức (thường được biết đến với cái tên “Bầu Đức”) đang trở lại mạnh mẽ với chiến lược nông nghiệp bền vững. Từ một doanh nghiệp từng ngập trong nợ nần, HAGL giờ đây không chỉ thoát hiểm mà còn đặt mục tiêu vươn lên thành “đế chế nông nghiệp” của Việt Nam và khu vực.

Giai đoạn 2016–2017, khi giá cao su lao dốc mạnh, HAGL phải gánh khoản nợ gần 30.000 tỷ đồng. Doanh nghiệp mất thanh khoản, ngân hàng thu hẹp tín dụng, dòng tiền tắc nghẽn và nguy cơ phá sản cận kề.

Bầu Đức từng thừa nhận đây là giai đoạn tăm tối nhất trong sự nghiệp: “Tôi vay nợ, nhưng chưa bao giờ quỵt nợ. Làm lớn thì phải dám nợ, dám chịu”.

Cuối năm 2016, ông công khai việc HAGL mất thanh khoản, khiến thị trường xôn xao. Đến năm 2021, công ty ghi nhận lỗ lũy kế gần 7.000 tỷ đồng, dư nợ khoảng 32.000 tỷ đồng, tạo áp lực nặng nề về thanh khoản.

Sau nhiều năm cắt giảm đầu tư ngoài ngành, HAG tập trung vào mô hình “hai cây, một con” gồm chuối, sầu riêng và heo nhằm khôi phục dòng tiền. Trước đó, doanh nghiệp từng thử nhiều mô hình nông nghiệp nhưng chỉ cây chuối trụ lại, trở thành trụ cột sống còn giúp HAGL vượt khủng hoảng.

Từ chuối, Bầu Đức phát triển mô hình “hai cây hai con” (chuối, sầu riêng, lợn, gà), sau đó tinh gọn còn “hai cây một con” (chuối, sầu riêng, lợn) và đến nay là “bốn cây một con” (chuối, sầu riêng, cà phê, heo).

Khi bắt tay vào mô hình “heo ăn chuối”, Bầu Đức mô tả đây là “cuộc cách mạng nhỏ” trong chăn nuôi. Chuối loại thải được tận dụng làm thức ăn, chiếm khoảng 40% khẩu phần heo, giúp giảm 30% chi phí chăn nuôi. Tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, HAGL từng đặt mục tiêu nuôi 1 triệu con heo, nhắm tới thị trường 15 tỷ USD mỗi năm.

Tuy nhiên, giá thịt heo lao dốc khiến mô hình này mất lợi thế, doanh nghiệp ghi nhận lỗ gộp ở mảng chăn nuôi, buộc phải điều chỉnh chiến lược. Dù vậy, Bầu Đức không bỏ cuộc, tiếp tục xoay trục sang cây dâu lấy tơ và cà phê chè - hai loại cây có thời gian thu hoạch ngắn và tiềm năng lợi nhuận cao.

Theo kế hoạch, HAGL sẽ trồng 4.000 ha cà phê chè tại Lào trong hai năm tới. Đây là loại cà phê đặc sản Arabica, chỉ trồng được ở độ cao trên 1.000 m, có giá bán khoảng 9.000 USD/tấn, cao gấp đôi cà phê thông thường. Cây dâu tằm chỉ mất 7 tháng để thu hoạch, còn cà phê chè mất 2 năm, nhanh hơn nhiều so với sầu riêng. Nếu đúng tiến độ, từ năm 2027, cà phê sẽ bắt đầu tạo dòng tiền ổn định và mang lại biên lợi nhuận cao.

“Chúng tôi không chỉ trồng cà phê, mà làm cà phê một cách bài bản và bền vững, hướng tới xây dựng thương hiệu cà phê HAGL chất lượng cao cho thị trường quốc tế”, Bầu Đức chia sẻ.

HAG đặt kế hoạch mở rộng vùng nguyên liệu cà phê lên 10.000 ha tại Việt Nam và Lào, trong đó năm 2025 trồng mới 2.000 ha Arabica, giai đoạn 2026-2027 trồng thêm 3.500 ha mỗi năm với cơ cấu 70% Arabica và 30% Robusta.

Để khép kín chuỗi giá trị, HAGL đầu tư 2 nhà máy chế biến cà phê quy mô lớn, một tại Lào với công suất 1.500 tấn/ngày và một tại Việt Nam công suất 700 tấn/ngày, hình thành chuỗi sản xuất hoàn chỉnh từ giống - canh tác - chế biến - xuất khẩu.

Sau thành công với “vương quốc chuối”, Bầu Đức đang từng bước hiện thực hóa tham vọng trở thành “vua cà phê” của vùng cao nguyên. Dự án này không chỉ là bước đi chiến lược về kinh doanh mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn về nông nghiệp bền vững - lĩnh vực ông coi là tương lai của Việt Nam.

Chính thức thoát lỗ và bước sang chu kỳ tăng trưởng mới

Song song với chiến lược phát triển mới, tình hình tài chính của HAG cũng ghi nhận nhiều tín hiệu khởi sắc trong những năm gần đây.

Báo cáo tài chính năm 2023 cho thấy doanh thu của HAGL đạt 6.492 tỷ đồng, tăng 25% so với năm trước, dù giảm khoảng 440 tỷ đồng so với báo cáo tự lập. Lợi nhuận sau thuế đạt 1.781 tỷ đồng, tăng 58% so với năm 2022, giúp lỗ lũy kế giảm mạnh từ 3.341 tỷ đồng xuống còn 1.169 tỷ đồng.

Sang năm 2024, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần 5.694 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế 1.057 tỷ đồng, giảm lần lượt 12% và 41% so với năm trước. Tuy chưa đạt kế hoạch, đây vẫn là năm thứ ba liên tiếp HAGL báo lãi ròng trên nghìn tỷ đồng, đánh dấu giai đoạn hồi phục vững chắc sau khủng hoảng.

Giai đoạn 2021-2024, HAGL thu về gần 4.100 tỷ đồng lợi nhuận, giảm lỗ lũy kế từ mức đỉnh 7.500 tỷ đồng hồi quý I/2021 xuống còn 426 tỷ đồng cuối năm 2024.

Đặc biệt, trong quý II/2025, doanh nghiệp chính thức xóa sạch lỗ lũy kế, ghi nhận lãi lũy kế gần 400 tỷ đồng tại thời điểm cuối tháng 6/2025 - bước ngoặt lịch sử trong hành trình tái sinh của tập đoàn từng ngập trong nợ.

Báo cáo quý III/2025 cho thấy HAGL đạt doanh thu thuần 1.895 tỷ đồng, tăng 32% so với cùng kỳ năm 2024; lợi nhuận sau thuế hợp nhất đạt 432 tỷ đồng, tăng 23%; riêng lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ đạt 416 tỷ đồng, tăng 25%. Trong cơ cấu doanh thu, mảng trái cây tiếp tục là trụ cột chính với 1.419 tỷ đồng, tăng 61% so với cùng kỳ, trong khi doanh thu mảng chăn nuôi heo giảm mạnh, chỉ còn gần 40 tỷ đồng.

Tính đến cuối tháng 9/2025, tổng tài sản của HAGL đạt 27.744 tỷ đồng, tăng 25% so với đầu năm; nợ phải trả ở mức 14.460 tỷ đồng, tăng 12%. Tổng nợ vay hiện là 8.372 tỷ đồng, trong đó vay ngắn hạn chiếm 6.257 tỷ đồng. Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB) là chủ nợ lớn nhất với dư nợ gần 3.976 tỷ đồng, tiếp theo là TPBank và LVB.

Đáng chú ý, trong quý III/2025, HAGL đã phát hành thành công 210 triệu cổ phiếu để hoán đổi khoản nợ hơn 2.500 tỷ đồng, giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính. Nhờ đó, vốn chủ sở hữu của công ty tăng 42% lên 13.284 tỷ đồng; lợi nhuận sau thuế chưa phân phối đạt hơn 824 tỷ đồng; lượng tiền mặt cũng tăng vọt lên 845 tỷ đồng, gấp nhiều lần so với con số chưa đầy 150 tỷ đồng hồi đầu năm.

Không dừng lại ở đó, HAGL đang chuẩn bị cho bước đi dài hạn khi dự kiến niêm yết hai công ty con là Hưng Thắng Lợi trong năm 2026 và Gia Súc Lơ Pang trong năm 2027. Đây được xem là phần tiếp theo trong lộ trình tái cấu trúc toàn diện, hướng tới mô hình tập đoàn nông nghiệp đại chúng, minh bạch và hiệu quả hơn.

Sau khi thoát khỏi diện cảnh báo của HoSE vào tháng 8/2025, cổ phiếu HAG đã hồi phục mạnh, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư vào triển vọng dài hạn của doanh nghiệp. Hơn hai thập kỷ gắn bó với Hoàng Anh Gia Lai, Bầu Đức đã đi qua đủ thăng trầm của một doanh nhân Việt Nam từ “ông trùm bóng đá”, “người mắc nợ ngàn tỷ”... đến “nhà nông tỷ phú”.