Nâng hạng và bước chuyển của thị trường

Theo Câu lạc bộ (CLB) Phân tích Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB), ở góc độ phân loại thị trường, kỳ đánh giá của FTSE Russell đóng vai trò như một bước xác nhận cuối cùng trước khi Việt Nam chính thức được tái phân loại từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Điều đáng chú ý nằm ở chỗ, các tiêu chí được xem xét không còn dừng ở yếu tố định tính hay cam kết chính sách, mà đã chuyển sang đánh giá khả năng triển khai thực tế, đặc biệt là các cơ chế phục vụ nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Một trong những điểm được FTSE Russell đánh giá tích cực là tiến độ triển khai mô hình “global broker”. Đây là cấu phần mang tính nền tảng, bởi nó cho phép các quỹ đầu tư toàn cầu thực hiện giao dịch và sao chép chỉ số một cách thuận lợi hơn, tương thích với thông lệ vận hành tại các thị trường mới nổi khác.

Việc mô hình này được thiết lập về mặt pháp lý, thông qua Thông tư 08/2026/TT-BTC, được xem là bước tiến quan trọng trong việc tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất đối với dòng vốn ngoại.

Không chỉ dừng lại ở khung mô hình, Thông tư 08 còn đưa ra những điều chỉnh đáng kể đối với cơ chế non-prefunding (NPF) - vốn là một trong những điểm nghẽn kỹ thuật kéo dài nhiều năm.

Cách tiếp cận mới, theo hướng linh hoạt và tiệm cận thông lệ quốc tế hơn, cho thấy nỗ lực của cơ quan quản lý trong việc chuyển từ tư duy kiểm soát sang tạo điều kiện, đồng thời vẫn đảm bảo yêu cầu an toàn hệ thống.

Từ góc nhìn dòng vốn, CLB Phân tích VASB cho rằng những thay đổi này có thể tạo ra tác động rõ rệt đến hành vi tham gia của nhà đầu tư nước ngoài.

Khi các rào cản về thủ tục và vận hành được gỡ bỏ, nhà đầu tư có thể tiếp cận thị trường Việt Nam theo cách quen thuộc tại các thị trường khác, thay vì phải thiết lập các cấu trúc riêng biệt như trước đây.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với các quỹ quy mô lớn, nơi yếu tố hiệu quả vận hành và khả năng triển khai nhanh đóng vai trò quyết định. Trong bối cảnh đó, cả dòng vốn chủ động lẫn thụ động được kỳ vọng sẽ từng bước gia tăng hiện diện.

Cần gỡ nhiều "điểm nghẽn"

Theo ước tính từ các chuyên gia của FTSE Russell, quy mô dòng vốn có thể đạt khoảng 5 - 6 tỷ USD trong lộ trình nâng hạng, nếu các điều kiện thị trường tiếp tục được hoàn thiện. Tuy nhiên, CLB Phân tích VASB cũng lưu ý rằng con số này không mang tính tự động, mà phụ thuộc đáng kể vào khả năng hấp thụ và duy trì dòng vốn của thị trường.

Dù lộ trình nâng hạng đã trở nên rõ ràng hơn, các vấn đề tồn tại vẫn chưa hoàn toàn được giải quyết. Trong ngắn hạn, một trong những yêu cầu cấp thiết là hoàn tất các thỏa thuận song phương giữa các công ty môi giới toàn cầu và các công ty chứng khoán trong nước. Đây là điều kiện tiên quyết để mô hình “global broker” có thể đi vào vận hành thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở khung pháp lý.

Song song với đó, các công ty chứng khoán trong nước cũng đối mặt với áp lực nâng cấp năng lực vận hành. Việc chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, xây dựng hệ thống kiểm soát rủi ro và chuẩn bị nguồn lực tài chính trở nên cần thiết hơn, đặc biệt khi cơ chế NPF có thể được sử dụng với quy mô lớn hơn nhiều so với hiện tại. Nếu không có sự chuẩn bị tương ứng, rủi ro hệ thống có thể phát sinh ngay trong quá trình mở cửa.

Ở tầm nhìn dài hạn, CLB Phân tích VASB cho rằng thị trường cần tiếp tục hoàn thiện các cấu phần mang tính nền tảng. Trong đó, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) dự kiến vào năm 2027 sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro thanh toán và nâng cao độ an toàn cho toàn hệ thống.

Đồng thời, các vấn đề như nâng cao tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, minh bạch hóa dữ liệu về sở hữu nước ngoài và cải thiện chất lượng công bố thông tin, đặc biệt là công bố song ngữ, cũng cần được thúc đẩy đồng bộ.

Có thể thấy, quá trình nâng hạng không nên được nhìn nhận như một đích đến, mà là một bước chuyển trong cấu trúc vận hành của thị trường. Khi các tiêu chuẩn tiếp cận vốn quốc tế được thiết lập, áp lực duy trì tính minh bạch, hiệu quả và ổn định sẽ trở thành yêu cầu thường trực.