Thưa ông, trong hệ sinh thái thị trường vốn, hoạt động phân tích từng được xem là “la bàn” giúp nhà đầu tư định vị rủi ro và cơ hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh dòng tiền ngày càng nhạy cảm với thông tin ngắn hạn, mạng xã hội phát triển mạnh, cùng sự xuất hiện của các mô hình định lượng và AI, theo ông, đội ngũ phân tích nên được định vị ở vị trí nào?

TS. Trần Thăng Long: Trước đây, quyết định đầu tư chủ yếu dựa trên phân tích cơ bản, kinh nghiệm và cảm nhận thị trường của từng cá nhân. Tuy nhiên, khi dữ liệu lớn và công nghệ phát triển mạnh, các mô hình định lượng, thuật toán và trí tuệ nhân tạo ngày càng chiếm ưu thế. Tốc độ phản ánh thông tin vào giá nhanh hơn khiến nhà đầu tư phụ thuộc nhiều hơn vào công cụ định lượng, AI và thông tin từ mạng xã hội.

Dù vậy, khi dòng tiền nhạy cảm với thông tin ngắn hạn và mạng xã hội khuếch đại cảm xúc đám đông, rủi ro sai lầm trong quyết định đầu tư cũng gia tăng. Thông tin lan truyền nhanh không đồng nghĩa với việc phản ánh đúng hay đầy đủ bản chất thị trường.

Trong bối cảnh đó, theo tôi, đội ngũ phân tích cần đóng vai trò “bộ lọc thông tin”, chỉ ra những điểm bất hợp lý, phân biệt biến động ngắn hạn với động lực dài hạn và định hướng thị trường theo các kỳ vọng hợp lý. Điều này giúp nhà đầu tư tránh bị cuốn theo cảm xúc và các hiệu ứng tâm lý từ mạng xã hội.

Bên cạnh đó, phân tích cần giúp nhà đầu tư hiểu đúng rủi ro, lựa chọn khẩu vị đầu tư phù hợp và đánh giá chu kỳ thị trường, giá trị hợp lý của tài sản thay vì chạy theo các “sóng thông tin” ngắn hạn.

Năm 2025, thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn biến động mạnh, đan xen giữa cơ hội và rủi ro, theo ông, điều thị trường cần nhất từ đội ngũ phân tích hiện nay là gì?

TS. Trần Thăng Long: Năm 2025 là một năm có nhiều đặc điểm lưu ý khi mức độ biến động lớn, thông tin khó đánh giá, dòng tiền phân hóa mạnh. Chỉ số VN-Index tăng 40,8%, là một trong những thị trường tăng trưởng tốt trên thế giới. Tuy nhiên thị trường cũng có thời điểm biến động mạnh, đối diện những yếu tố khó lường từ thuế quan đối ứng Hoa Kỳ và rung lắc mạnh tại vùng đỉnh mới thiết lập. Xu hướng tăng mạnh từ nhóm cổ phiếu VIC và dòng tiền co hẹp trong quý IV cũng phần nào gây khó khăn cho việc dự báo xu hướng và khuyến nghị đầu tư.

Nhà đầu tư hiện tại không thiếu thông tin, thậm chí còn đang đứng trước một “biển thông tin” với tốc độ lan truyền rất nhanh nhưng lại đang thiếu sự sàng lọc, đánh giá và chuyển hóa thông tin thành quyết định đầu tư hiệu quả. Vì vậy, tôi cho rằng đội ngũ phân tích vẫn cần kiên định theo đuổi các giá trị cốt lõi như tính nhất quán, tính độc lập và chiều sâu trong tư duy. Phân tích cần biết thích ứng với sự thay đổi của thị trường nhưng không chạy theo thị trường mà tiếp tục tập trung vào các yếu tố dẫn dắt mang tính nền tảng, như: bối cảnh kinh tế vĩ mô, vận động của từng ngành, sức khỏe tài chính và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, hoạt động phân tích cần xây dựng các kịch bản thị trường khác nhau, gắn với những mức độ xác suất cao – thấp rõ ràng, nhằm hỗ trợ nhà đầu tư chủ động hơn trong quản trị rủi ro và ra quyết định.

Về vai trò của CLB Phân tích thuộc Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB), tôi cho rằng câu lạc bộ không chỉ đơn thuần là nơi kết nối cộng đồng các nhà phân tích, mà còn góp phần quan trọng trong việc chuẩn hóa tư duy nghề nghiệp, nâng cao đạo đức và tính trách nhiệm trong hoạt động phân tích trên thị trường.

Đặc biệt, trong những giai đoạn thị trường nhiều nhiễu động như năm 2025, việc có một diễn đàn chuyên môn để các nhà phân tích trao đổi, phản biện và lan tỏa những góc nhìn dài hạn, có cơ sở, là hết sức thiết thực. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng phân tích, mà còn góp phần củng cố niềm tin thị trường và hướng dòng vốn theo các giá trị bền vững hơn.

Theo ông, đâu là giá trị cốt lõi mà phân tích của con người vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong hoạt động đầu tư chứng khoán, ngay cả khi công nghệ và AI ngày càng phát triển?

TS. Trần Thăng Long: Tôi cho rằng công nghệ và AI đang thay đổi mạnh mẽ cách chúng ta xử lý dữ liệu, tạo ra các tiện ích tăng năng suất lao động trong ngành phân tích. Tuy nhiên, hoạt động phân tích cũng không thể thay thế được vai trò của con người ở các điểm cốt lõi sau:

Thứ nhất, nhà phân tích hiểu bối cảnh chi tiết, nắm bắt được các trường hợp cụ thể tốt hơn so với các phân tích từ AI. Điều này giúp cho các khuyến nghị sát với thực tế và có chiều sâu hơn so với trị tuệ nhân tạo.

Thứ hai, ngoài yếu tố định lượng thì yếu tố định tính cũng là một trong tiêu chí quan trọng trong phân tích. Đặc biệt trong việc đánh giá con người trong năng lực quản lý, quản trị, văn hóa doanh nghiệp, đạo đức cá nhân là những điều trí tuệ nhân tạo khó không dễ nắm bắt và lượng hóa.

Cuối cùng là trách nhiệm của nhà phân tích với khuyến nghị. Các khuyến nghị từ AI dựa trên các mô hình suy luận, tính toán nhưng nhưng chỉ con người mới chịu trách nhiệm về góc nhìn, quan điểm và tác động của phân tích tới thị trường.

Do vậy tôi cho rằng AI có thể cho ra các sản phẩm nhanh, hiệu quả về chi phí và sẽ thành công cụ đắc lực cho NĐT. Tuy nhiên phân tích của con người là nơi hội tụ của tư duy, kinh nghiệm và chuẩn mực nghề nghiệp. Xu hướng phát triển của phân tích sẽ là sự kết hợp của cả 2 yếu tố trên.

Bước sang năm 2026 với nhiều kỳ vọng về cải cách, nâng hạng thị trường và sự thay đổi của dòng tiền, theo ông, hoạt động phân tích cần tập trung vào những yếu tố cốt lõi nào để hỗ trợ nhà đầu tư xây dựng chiến lược đầu tư hiệu quả và bền vững hơn?

TS. Trần Thăng Long: Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách và đổi mới sâu rộng trên nhiều lĩnh vực. Bước sang năm 2026, kỳ vọng về cải cách thể chế, cải cách thị trường vốn, tiến trình nâng hạng thị trường cũng như sự dịch chuyển của dòng vốn sẽ trở thành những tâm điểm quan trọng của thị trường chứng khoán. Trong bối cảnh đó, theo tôi, hoạt động phân tích cần quay trở lại tập trung vào những yếu tố nền tảng nhất, bao gồm:

- Nhận diện đúng chu kỳ tăng trưởng kinh tế, chu kỳ ngành, sự vận động của dòng tiền và các rủi ro đi kèm trong từng giai đoạn thị trường.

- Đánh giá chu kỳ sản phẩm, chất lượng tăng trưởng và cấu trúc lợi nhuận của doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng ngắn hạn hoặc các con số mang tính thời điểm.

- Phân tích sức bền tài chính của doanh nghiệp, thể hiện qua dòng tiền, mức độ đòn bẩy và khả năng chống chịu rủi ro, gắn với đặc thù ngành và bối cảnh vĩ mô.

- Xem xét tính minh bạch và chất lượng quản trị doanh nghiệp, yếu tố ngày càng trở nên quan trọng khi thị trường Việt Nam tiến gần hơn tới các chuẩn mực và thông lệ quốc tế.

Tôi cho rằng trong giai đoạn tới, hoạt động phân tích cần hướng tới việc hỗ trợ nhà đầu tư xây dựng chiến lược đầu tư và quản trị rủi ro một cách bài bản, thay vì chỉ dừng lại ở các khuyến nghị mua – bán mang tính ngắn hạn.

Từ góc nhìn của một chuyên gia gắn bó lâu năm với thị trường và cộng đồng phân tích, ông muốn gửi thông điệp gì tới nhà đầu tư và giới phân tích khi bước vào năm 2026 - một năm được kỳ vọng nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức?

TS. Trần Thăng Long: Với nhà đầu tư, thông điệp của tôi là hãy kiên nhẫn với giá trị, chủ động nắm bắt cơ hội nhưng luôn tỉnh táo trước rủi ro. Cơ hội trong năm 2026 là có thật, đặc biệt trong bối cảnh cải cách thể chế, cải cách thị trường vốn và dòng vốn dịch chuyển đang mở ra nhiều dư địa mới.

Tuy nhiên, những cơ hội đó sẽ không dành cho các quyết định vội vàng, cảm tính hay chạy theo đám đông. Chỉ những nhà đầu tư có kỷ luật, có tầm nhìn trung – dài hạn và hiểu rõ khẩu vị rủi ro của mình mới có thể tận dụng được các cơ hội một cách bền vững.

Với giới phân tích, tôi mong rằng chúng ta có thể giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp trong một thị trường ngày càng chịu nhiều áp lực về tốc độ, truyền thông và kỳ vọng ngắn hạn. Phân tích tốt không phải là phân tích được nhiều người lắng nghe nhất ở một thời điểm, mà là phân tích có thể đứng vững theo thời gian, được kiểm chứng qua các chu kỳ thị trường.

Tôi tin rằng nếu đội ngũ phân tích giữ được tính độc lập, nhất quán và trách nhiệm nghề nghiệp, chúng ta không chỉ phục vụ tốt hơn cho nhà đầu tư, mà còn góp phần nâng tầm chất lượng, tính minh bạch và sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Xin trân trọng cảm ơn ông!