Thứ bảy, 29/8/2026
Giữa không gian đặc trưng của Đà Lạt, bên cạnh những dinh thự và biệt thự cổ đã trở thành dấu ấn kiến trúc của thành phố, có một quần thể từng nổi tiếng bởi quy mô và sự xa hoa, được nhắc đến với tên gọi “Biệt điện Trần Lệ Xuân”.
Công trình tọa lạc tại số 2 đường Yết Kiêu, Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, từng là nơi gắn với gia đình ông Ngô Đình Nhu và bà Trần Lệ Xuân. Với ba tòa biệt thự cùng khuôn viên rộng, quần thể này từng được gọi là “Biệt điện đệ nhất trời Nam”.
Trải qua những biến động của lịch sử, chức năng của khu biệt điện đã hoàn toàn thay đổi. Ngày nay, nơi từng gắn với cuộc sống của một gia đình quyền thế trở thành không gian lưu trữ, bảo quản và giới thiệu nhiều tài liệu đặc biệt của Việt Nam.
Ba tòa biệt thự giữa thành phố Đà Lạt
Quần thể Biệt điện Trần Lệ Xuân gồm ba tòa biệt thự mang tên Bạch Ngọc, Hồng Ngọc và Lam Ngọc, mỗi công trình trước đây đảm nhiệm một chức năng riêng.
Bạch Ngọc được sử dụng làm nơi giải trí của gia đình. Hồng Ngọc được bà Trần Lệ Xuân xây dựng dành cho cha mình. Trong khi đó, Lam Ngọc là nơi nghỉ cuối tuần của gia đình bà.
Ba công trình tạo thành một quần thể kiến trúc bề thế giữa Đà Lạt, thành phố từ lâu nổi tiếng với hệ thống biệt thự mang nhiều phong cách kiến trúc khác nhau.
Sau những biến động lịch sử, khu biệt điện từng trải qua thời gian dài xuống cấp. Đến năm 2006, nơi đây trở thành trụ sở của Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV. Các công trình sau đó được trùng tu, tôn tạo, qua đó từng bước khôi phục không gian kiến trúc.
Sự thay đổi chức năng tạo nên câu chuyện khá đặc biệt cho quần thể này. Từ một khu biệt thự gắn với đời sống của gia đình ông Ngô Đình Nhu và bà Trần Lệ Xuân, nơi đây trở thành một địa chỉ gắn với việc bảo quản, phát huy giá trị tài liệu lưu trữ quốc gia.
Đây cũng là điểm khiến khu biệt điện khác với nhiều dinh thự cổ ở Đà Lạt. Đằng sau những tòa nhà mang dấu ấn của một giai đoạn lịch sử còn có một kho tư liệu giúp công chúng tiếp cận những lát cắt xa hơn của lịch sử Việt Nam.
Nơi lưu giữ hơn 34.000 Mộc bản triều Nguyễn
Một trong những giá trị đặc biệt được nhắc đến tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia IV là Mộc bản triều Nguyễn. Khối tài liệu này gồm hơn 34.000 tấm mộc bản, được tạo ra để khắc chữ Hán, chữ Nôm theo phương pháp khắc ngược, phục vụ việc in ấn và nhân bản tài liệu dưới triều Nguyễn.
Nội dung trên các mộc bản rất phong phú, phản ánh nhiều phương diện của lịch sử và xã hội, từ hoạt động của triều đình, công danh và sự nghiệp của các vua, những sự kiện, biến cố lịch sử đến các quy định và chuẩn mực được ban hành trong từng thời kỳ.
Không đơn thuần là những tấm gỗ dùng cho kỹ thuật in ấn cổ, hệ thống mộc bản còn chứa lượng thông tin lớn phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn hóa và xã hội Việt Nam.
Ngày 31/7/2009, Mộc bản triều Nguyễn được UNESCO ghi danh vào Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trở thành một dấu mốc quan trọng đối với công tác bảo tồn và giới thiệu di sản tư liệu Việt Nam.
Bởi vậy, hành trình tìm hiểu khu biệt điện ngày nay không chỉ dừng lại ở việc khám phá những tòa biệt thự từng gắn với một giai đoạn nhiều biến động của lịch sử hiện đại.
Từ câu chuyện của ba tòa Bạch Ngọc - Hồng Ngọc - Lam Ngọc, du khách còn có cơ hội tìm hiểu một kho tư liệu đưa người xem trở về những giai đoạn xa hơn của lịch sử dân tộc.
Sự đối lập giữa hai lớp thời gian cũng tạo nên nét đặc biệt cho địa điểm này: một quần thể từng được gọi là “Biệt điện đệ nhất trời Nam” nay trở thành nơi gìn giữ những trang sử được khắc trên gỗ từ hàng trăm năm trước.
Giữa một Đà Lạt nổi tiếng bởi rừng thông, hồ nước và những công trình kiến trúc cổ, khu biệt điện trên đường Yết Kiêu vì thế mang một màu sắc khác biệt. Nơi đây không chỉ gợi lại câu chuyện về một dinh thự từng nổi tiếng xa hoa mà còn là địa chỉ để tìm hiểu về di sản tư liệu, kỹ thuật khắc in và những dấu tích còn lại của lịch sử Việt Nam.
Ý kiến bạn đọc (0)