30 năm chứng khoán Việt Nam: Hành trình của những "làn sóng"

Làn sóng IPO thứ nhất - 2007: Những trụ cột đầu tiên

Năm 2007, Việt Nam gia nhập WTO. Cánh cửa hội nhập mở ra, và thị trường chứng khoán đón nhận làn sóng cổ phần hóa đầu tiên của những doanh nghiệp nhà nước lớn nhất đất nước cùng một số DN tư nhân tiêu biểu như Vietcombank, VietinBank, Hòa Phát, Vinamilk.

Lần đầu tiên người dân có thể sở hữu một phần những doanh nghiệp đó. Tổng giá trị huy động vốn qua IPO giai đoạn này tương đương khoảng 5% GDP - con số không nhỏ với một thị trường còn rất non trẻ. Vốn hóa thị trường cổ phiếu khi đó đã đạt tới khoảng 35% GDP, từ khởi đầu thị trường chỉ vài năm trước đó.

Làn sóng IPO thứ hai - 2017: Khu vực tư nhân trỗi dậy

Một thập kỷ sau, làn sóng IPO thứ hai tới trong giai đoạn 2016–2017. Chu kỳ này vốn hóa thị trường đạt 70 - 75% GDP, tổng giá trị IPO riêng năm 2017 đạt hơn 73.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 3 - 4% GDP trong cả giai đoạn. Dòng tiền tổ chức và ngoại bắt đầu đóng vai trò thực sự. Vai trò chủ đạo là khối các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân như Techcombank, VPBank, HDBank, TPBank, hệ sinh thái Vingroup, Vietjet và các doanh nghiệp dầu khí quốc doanh. Việt Nam được các quỹ đầu tư quốc tế đánh giá cao, như một điểm đến đáng quan tâm trong khu vực.

Tuy nhiên, cơ cấu thị trường vẫn còn khá tập trung, ngành ngân hàng và bất động sản vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng quy mô vốn hóa thị trường. Thị trường đã lớn, nhưng vẫn cần tiếp tục đa dạng hơn.

Làn sóng IPO thứ ba - 2025 đến 2030: Kỷ nguyên của ngân hàng đầu tư

Làn sóng IPO thứ ba đang bắt đầu, và có một điểm khác biệt thú vị so với hai làn trước: Đánh dấu cột mốc nâng hạng thị trường, nhóm tiên phong trong giai đoạn này là các công ty chứng khoán — những định chế tài chính đang chuẩn hóa theo mô hình ngân hàng đầu tư chuẩn quốc tế, kiện toàn năng lực vốn và đồng hành xây dựng thị trường vốn phát triển trong dài hạn.

Thị trường đã chứng kiến một chuỗi niêm yết đáng chú ý: TCBS, VCK, VPX, LPS - những tên tuổi lần lượt bước lên sàn và nhận được sự quan tâm lớn từ nhà đầu tư. Khi thị trường vốn trưởng thành, nhu cầu về các định chế tài chính trung gian chuyên nghiệp - tư vấn phát hành, bảo lãnh niêm yết, quản lý tài sản tăng lên tương ứng.

Bên cạnh nhóm ngân hàng đầu tư, làn sóng thứ ba sẽ còn mở rộng sang những doanh nghiệp đại diện thực sự cho nền kinh tế tiêu dùng Việt Nam - từ nông nghiệp (HPA), hạ tầng (GEL), đến bán lẻ, tiêu dùng (MCH, DMX, Long Châu, Highland), giải trí (DatViet VAC) và công nghệ. Thị trường tiếp tục cải thiện cả về chất và về lượng, tăng cường sự đa dạng của thị trường phản ánh sự đa dạng của một nền kinh tế năng động 100 triệu dân đang tăng tốc.

Kỳ vọng tổng giá trị huy động trong giai đoạn này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn quy mô lớn, qua đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường vốn. Chính phủ đặt mục tiêu vốn hóa thị trường chứng khoán đạt 120% GDP, từ mức khoảng 70% hiện tại, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn rất rộng. Đây được xem là giai đoạn bản lề của một chu kỳ phát triển mới trên thị trường vốn.

Khi 13 triệu tài khoản không còn là đích đến

Song hành với sự lớn lên của chất lượng doanh nghiệp niêm yết là sự lớn lên của nhà đầu tư. Trước năm 2020, cả thị trường chỉ có khoảng 2 triệu tài khoản chứng khoán. Đến nay con số đó đã vượt 13 triệu. Thanh khoản thị trường từ mức 10.000 tỷ đồng mỗi phiên đã có những thời điểm đạt 30.000 - 40.000 tỷ đồng. Đây là tốc độ tăng trưởng ấn tượng, tuy nhiên tiềm năng vẫn còn rất nhiều dư địa tăng trưởng.

Nhìn sang các thị trường đã phát triển như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, tỷ lệ dân số tham gia thị trường chứng khoán lên tới 30 - 50%. Trong khi đó Việt Nam, với dân số gần 100 triệu người và dự kiến có thêm 23 triệu người bước vào tầng lớp trung lưu đến năm 2030 (theo BCG), vẫn đang ở giai đoạn đầu của hành trình đó. GDP bình quân đầu người đang tiến đến ngưỡng 5.000 USD - đúng điểm mà ở các quốc gia khác, nhu cầu đầu tư và quản lý tài sản bắt đầu bùng nổ.

Đáng chú ý là động lực dẫn dắt thị trường đã thay đổi, không còn phụ thuộc vào dòng vốn ngoại như trước, chính các nhà đầu tư trong nước đã trở thành lực lượng chủ chốt, và thị trường chứng khoán là kênh đầu tư quan trọng, giúp nhà đầu tư có thể tham gia vào cùng với sự tăng trưởng của các doanh nghiệp đại diện cho nền kinh tế.

Từ tự giao dịch đến quản lý tài sản

Thực tế hiện nay, phần lớn nhà đầu tư cá nhân Việt Nam vẫn đang tự giao dịch - trading ngắn hạn, đầu cơ theo sóng. Rất ít nhà đầu tư có thể liên tục chiến thắng thị trường bằng cách đó. Ông Lê Anh Tuấn - Tổng Giám đốc DCVFM từng chia sẻ: “Với nhà đầu tư có công việc full-time đi làm, tôi khuyên nên tập trung vào công việc đang làm, còn công việc đầu tư thì giao cho những nhà quản lý tiền chuyên nghiệp”.

Từ thực tế các thị trường quốc tế, xu hướng bền vững, thị trường cần dịch chuyển sang hướng quản lý tài sản cần đẩy mạnh vai trò các quỹ đầu tư chuyên nghiệp trong cung cấp dịch vụ tư vấn, quản lý tài sản cho khách hàng. Ngành quản lý tài sản đang phát triển mạnh ở Việt Nam khoảng 10 năm nay, tuy nhiên hầu hết vẫn đang tập trung phục vụ nhóm khách hàng giàu có, khách hàng ưu tiên. Nhà đầu tư đại chúng - nhóm đông nhất, tiềm năng nhất vẫn chưa được tiếp cận nhiều tới dịch vụ quản lý tài sản.

Đó chính là khoảng trống mà LPBS đặt mục tiêu. Không như các công ty chứng khoán truyền thống, LPBS định vị là ngân hàng đầu tư thế hệ mới - Next Gen Investment Bank với sứ mệnh mang dịch vụ quản lý tài sản chuyên nghiệp, vốn trước nay chỉ dành cho người giàu, đến với hàng chục triệu nhà đầu tư đại chúng. Với trọng tâm từ công nghệ, LPBS mong muốn giúp mọi người dân Việt Nam đều có thể bắt đầu đầu tư dễ dàng, dù với số vốn nhỏ nhất.

Qua 30 năm, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đi từ những bước chập chững đầu tiên đến một thị trường đang đứng trước ngưỡng cửa của Kỷ nguyên vươn mình. Chất lượng doanh nghiệp niêm yết ngày càng cải thiện, nhà đầu tư dần chuyên nghiệp và bài bản hơn, nền tảng kinh tế Việt Nam tăng trưởng ấn tượng, tất cả đang hội tụ. Và trong giai đoạn bản lề đó, LPBS chọn đồng hành cùng cùng hàng triệu người dân trong hành trình kiến tạo thịnh vượng bền vững, tham gia cùng sự phát triển của thị trường, của đất nước.