Xuất khẩu sầu riêng tăng hơn 31%, thêm cơ hội từ những thị trường mới

Xuất khẩu sầu riêng tăng tốc trước vụ lớn ở Tây Nguyên

Xuất khẩu sầu riêng Việt Nam đang đứng trước giai đoạn quan trọng khi vùng sản xuất trọng điểm Tây Nguyên bước vào chính vụ, trong khi hàng loạt nút thắt liên quan đến mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và năng lực kiểm nghiệm đang từng bước được tháo gỡ.

Sau khi vụ thu hoạch tại Đồng bằng sông Cửu Long cơ bản kết thúc và Đông Nam Bộ bước vào cuối vụ, nguồn cung bắt đầu chuyển mạnh sang các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Đây là giai đoạn sản lượng sầu riêng đưa ra thị trường tăng mạnh, đồng thời đặt áp lực lớn lên toàn bộ chuỗi từ thu hoạch, kiểm nghiệm, sơ chế, đóng gói đến vận chuyển và tiêu thụ.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói theo Nghị quyết 36/2026/NQ-CP.

Theo quy định mới, phương thức quản lý được chuyển mạnh theo hướng hậu kiểm, nâng cao trách nhiệm của người sản xuất. Việc cấp mã không còn quy định diện tích tối thiểu, song người dân vẫn được khuyến khích liên kết thông qua tổ hợp tác, hợp tác xã để hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn, thuận lợi cho quản lý chất lượng và xuất khẩu.

Quy trình cấp mã được thực hiện trực tuyến và gắn với mã định danh của từng thửa đất. Tiền kiểm chủ yếu được thực hiện trong trường hợp thị trường nhập khẩu yêu cầu.

Đắk Lắk, một trong những vùng sản xuất sầu riêng lớn, đang triển khai chiến dịch cao điểm "30 ngày đêm" nhằm số hóa, chuẩn hóa và cập nhật dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Địa phương cũng đưa vào sử dụng bản đồ số nông sản nhằm hỗ trợ quản lý vùng sản xuất.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, việc số hóa dữ liệu có ý nghĩa quan trọng trong chuẩn hóa thông tin và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ các thị trường nhập khẩu.

Đến hết tháng 7/2026, cả nước có 1.201 mã số vùng trồng và 120 cơ sở đóng gói sầu riêng đang hoạt động. Tính đến ngày 22/7, thêm 1.166 mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đang chờ Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt.

Nếu số lượng này tiếp tục được thông qua, năng lực đưa sầu riêng Việt Nam vào thị trường Trung Quốc sẽ được mở rộng đáng kể.

Gần 1 tỷ USD sau 6 tháng, thêm cơ hội từ Ấn Độ

Cùng với việc mở rộng vùng trồng đủ điều kiện, năng lực kiểm nghiệm - một trong những khâu từng tạo áp lực đáng kể đối với xuất khẩu sầu riêng - cũng đang được cải thiện.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, GACC đã chấp nhận 50 cơ sở kiểm nghiệm tại Việt Nam thực hiện các chỉ tiêu phục vụ xuất khẩu mít và sầu riêng sang Trung Quốc.

Trong số này, 47 cơ sở được chấp nhận kiểm nghiệm Cadimi (Cd) và 39 cơ sở được kiểm nghiệm chỉ tiêu Vàng O.

Tổng công suất của các phòng kiểm nghiệm đang hoạt động đạt khoảng 13.000 mẫu/ngày đối với Cd và 10.000 mẫu/ngày đối với Vàng O.

Riêng tại Tây Nguyên hiện có 6 phòng kiểm nghiệm được phía Trung Quốc chấp thuận, gồm 3 cơ sở tại Lâm Đồng, 2 tại Đắk Lắk và 1 tại Gia Lai, tổng công suất khoảng 900 mẫu/ngày cho mỗi chỉ tiêu.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, năng lực hiện tại về cơ bản có thể đáp ứng nhu cầu xuất khẩu trong cao điểm vụ sầu riêng Tây Nguyên, dự kiến khoảng 800-900 lô hàng mỗi ngày, tương ứng nhu cầu kiểm nghiệm 2.000-2.500 mẫu/ngày.

Những thay đổi về hạ tầng kiểm nghiệm diễn ra trong bối cảnh xuất khẩu sầu riêng đang phục hồi mạnh.

Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt khoảng 950,7 triệu USD, tăng 31,1% so với cùng kỳ năm trước.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường áp đảo với kim ngạch 871,8 triệu USD, tăng 36,9%. Như vậy, riêng Trung Quốc chiếm hơn 91% tổng giá trị xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam trong nửa đầu năm.

Sự phụ thuộc lớn vào một thị trường vừa mang lại cơ hội tăng trưởng nhanh, vừa đặt ra yêu cầu đa dạng hóa đầu ra nhằm giảm rủi ro.

Một tín hiệu đáng chú ý là Ấn Độ đã chính thức cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi của Việt Nam. Thị trường này không yêu cầu khai báo kiểm dịch thực vật bổ sung trên giấy chứng nhận kiểm dịch và không đặt ra điều kiện nhập khẩu đặc biệt đối với mặt hàng này.

Với quy mô dân số lớn, Ấn Độ được kỳ vọng có thể trở thành một trong những thị trường tiềm năng tiếp theo của sầu riêng Việt Nam.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đồng thời đang thúc đẩy đàm phán để mở cửa thêm các thị trường như Australia và New Zealand.

Nếu tiến trình mở cửa thuận lợi, cơ cấu thị trường của sầu riêng Việt Nam có thể dần đa dạng hơn thay vì tập trung phần lớn kim ngạch vào Trung Quốc như hiện nay.

Muốn đi xa, sầu riêng Việt phải giải bài toán chất lượng

Thị trường rộng hơn chưa đồng nghĩa xuất khẩu sẽ tăng trưởng bền vững nếu chất lượng sản phẩm không được kiểm soát.

Từ ngày 1/7/2026, hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng được triển khai trên phạm vi toàn quốc. Đây được xem là một trong những nền tảng để kiểm soát chặt hơn chuỗi sản xuất, đóng gói và xuất khẩu, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu.

Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Duy, Giám đốc Công ty TNHH Trái cây 001, ngành sầu riêng Việt Nam đang có cơ hội bứt phá nhưng doanh nghiệp cần chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch theo hướng chuyên nghiệp.

Trong đó, logistics là một mắt xích quan trọng. Nếu tổ chức tốt tuyến vận chuyển giữa Việt Nam và Trung Quốc, thời gian đưa hàng tới cửa khẩu có thể được rút ngắn, góp phần hạn chế hao hụt đối với loại trái cây có giá trị cao nhưng yêu cầu khắt khe về độ tươi.

Tuy nhiên, vấn đề đáng quan tâm hơn trong dài hạn vẫn là chất lượng. Bà Ngô Tường Vy, Tổng giám đốc Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu, cho rằng sầu riêng tại Đông Nam Bộ và Tây Nguyên có lợi thế về mẫu mã nhưng chất lượng đang xuất hiện dấu hiệu sụt giảm tại một số vùng, qua đó ảnh hưởng tới giá thu mua và hoạt động của doanh nghiệp xuất khẩu.

Theo bà, cần có hướng dẫn cụ thể hơn về quy trình canh tác, độ tuổi thu hoạch và tiêu chuẩn phân loại sản phẩm, đồng thời nghiên cứu nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng để có biện pháp khắc phục.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các tiêu chuẩn và quy trình liên quan, trong đó có Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 10739:2026 về sầu riêng quả tươi và quy trình sản xuất sầu riêng bền vững.

Việc tuân thủ các tiêu chuẩn này ngày càng quan trọng bởi khi quy mô xuất khẩu tăng, chỉ một số lô hàng vi phạm yêu cầu về an toàn thực phẩm hoặc truy xuất nguồn gốc cũng có thể ảnh hưởng tới hoạt động của cả vùng trồng và doanh nghiệp liên quan.

Bài toán đối với ngành sầu riêng vì vậy không còn đơn thuần là mở thêm thị trường mà phải chuyển từ tăng trưởng dựa trên sản lượng sang tăng trưởng dựa trên chất lượng và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng.

Với kim ngạch đã đạt hơn 950 triệu USD trong nửa đầu năm, nguồn cung lớn từ Tây Nguyên đang bước vào chính vụ, năng lực kiểm nghiệm được mở rộng và thêm thị trường mới mở cửa, xuất khẩu sầu riêng Việt Nam đang có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp tục tăng trưởng trong những tháng cuối năm 2026.

Tuy nhiên, việc tận dụng được cơ hội đến đâu sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì chất lượng đồng đều, quản lý chặt mã số vùng trồng, bảo đảm truy xuất nguồn gốc và từng bước giảm sự phụ thuộc vào một thị trường xuất khẩu duy nhất.