Nông dân tìm lối đi mới giữa áp lực đầu ra và chi phí

Tại vùng chuyên canh khoai lang Bình Tân (tỉnh Vĩnh Long), cây khoai từng là sinh kế chính của người nông dân nhưng đang đối mặt với nhiều khó khăn. Dù sản phẩm đã xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, việc phụ thuộc lớn vào một thị trường khiến đầu ra thiếu ổn định, giá cả biến động mạnh.

Không chỉ vậy, dịch bệnh trên cây khoai, đặc biệt là vi khuẩn gây chết dây, vẫn chưa có giải pháp xử lý triệt để, trong khi chi phí đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nhiên liệu liên tục tăng. Cạnh tranh từ khoai nhập khẩu, nhất là từ Thái Lan với giá thành thấp, càng khiến thị phần khoai nội địa thu hẹp. Hệ quả là diện tích trồng khoai tại địa phương đã giảm đáng kể khi nhiều hộ dân chuyển sang trồng cây ăn trái.

Trong bối cảnh đó, ông Võ Quang Long (ấp Thành Lộc, xã Mỹ Thuận) đã lựa chọn hướng đi khác. Nhận thấy tiềm năng của giống khoai tím Úc – sản phẩm thường xuất hiện trong hệ thống siêu thị với giá trị cao, ông đã bắt đầu thử nghiệm từ quy mô rất nhỏ.

“Lúc đầu tôi chỉ có 8 củ khoai giống nhờ người thân mang về. Giống này khó nhân hơn khoai truyền thống nên phải làm từng bước, dâm mộng trong tro trấu rồi mới cắt dây nhân ra. Mất gần 3 năm mới có được diện tích như hiện nay”, ông Long chia sẻ.

Từ thử nghiệm đến hình thành chuỗi liên kết

Sau quá trình thử nghiệm kéo dài, ông Long đã xây dựng được vùng trồng khoảng 1 ha khoai tím Úc. Theo ông, điểm khác biệt của giống khoai này nằm ở yêu cầu kỹ thuật cao, đặc biệt là khâu làm đất. Đất phải được xử lý kỹ, lên liếp cao để đảm bảo thoát nước, tránh úng gây thối củ.

Dù năng suất chỉ đạt khoảng 2,5–3 tấn/công, thấp hơn so với khoai tím Nhật, nhưng chất lượng thương phẩm lại là yếu tố tạo lợi thế.

“Khoai có mùi thơm nhẹ khi luộc, vị ngọt thanh, bùi và không ngán. Các hệ thống siêu thị rất quan tâm nhưng trước đây giá nhập từ Úc cao, nên khi chủ động được nguồn giống trong nước thì cơ hội mở ra rõ rệt”, ông nói.

Ngay từ vụ thu hoạch đầu tiên, toàn bộ sản lượng khoai của gia đình đã được một đơn vị cung ứng cho hệ thống siêu thị tại TP.HCM đề nghị ký hợp đồng bao tiêu dài hạn, với mức giá ổn định khoảng 25.000 đồng/kg. Theo tính toán, sau khi trừ chi phí, mô hình này mang lại lợi nhuận cao hơn đáng kể so với canh tác khoai truyền thống.

Không dừng ở quy mô cá nhân, ông Long đang chủ động hỗ trợ giống và chuyển giao kỹ thuật cho các hộ dân xung quanh. Một số hộ, trong đó có ông Hiếu – nông dân canh tác quy mô lớn trong vùng đã bắt đầu tham gia mô hình, hình thành bước đầu chuỗi liên kết sản xuất.

“Muốn vào siêu thị thì phải làm sạch và đồng đều. Tôi sẵn sàng hỗ trợ đầu ra cho những hộ tuân thủ đúng quy trình. Khi mình làm chủ được giống và chất lượng, đầu ra sẽ ổn định hơn”, ông Long chia sẻ thêm.

Theo đánh giá của Hội Nông dân xã Mỹ Thuận, mô hình của ông Long là một hướng đi mới trong bối cảnh ngành hàng khoai lang đang cần tái cấu trúc. Không chỉ đa dạng hóa giống cây trồng, cách làm này còn cho thấy sự chuyển dịch từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang tư duy kinh tế nông nghiệp, gắn với thị trường và chuỗi giá trị.