Bước ngoặt thiết kế sau lệnh cấm tại Trung Quốc

Sau thời gian dài theo dõi và đánh giá các rủi ro, Trung Quốc đã chính thức cấm thiết kế tay nắm cửa ẩn, phẳng trên xe điện và xe sử dụng công nghệ mới. Theo thông tin do Bloomberg công bố, các nhà sản xuất ô tô tại thị trường lớn nhất thế giới sẽ có thời hạn đến tháng 1/2029 để điều chỉnh thiết kế, trước khi quy định mới có hiệu lực hoàn toàn.

Quyết định này được ban hành sau hàng loạt cuộc điều tra của Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc liên quan đến các vấn đề an toàn. Dù chỉ áp dụng trong phạm vi Trung Quốc, nhưng với vai trò trung tâm của quốc gia này trong chuỗi cung ứng và tiêu thụ xe điện toàn cầu, lệnh cấm được giới quan sát đánh giá có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa, buộc các hãng xe phải cân nhắc lại triết lý thiết kế tại nhiều thị trường khác.

Thực tế, tay nắm cửa ẩn không phải là phát minh mới. Chúng xuất hiện từ thập niên 1940–1950 trên các mẫu xe thể thao nhằm cải thiện khí động học và phong cách. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên xe điện, thiết kế này được phổ biến rộng rãi nhờ Tesla, đặc biệt là từ mẫu Model S. Mục tiêu ban đầu khá rõ ràng: giảm lực cản gió để tăng phạm vi hoạt động, đồng thời tạo dấu ấn thẩm mỹ khác biệt.

Cùng với đó, nhiều hãng xe điện đã loại bỏ khóa cửa cơ học, thay thế hoàn toàn bằng cơ cấu điện tử nhằm đơn giản hóa kết cấu và tối ưu chi phí. Tuy nhiên, chính sự phụ thuộc gần như tuyệt đối vào nguồn điện đã làm nảy sinh các rủi ro mà ngành công nghiệp chưa lường hết trong giai đoạn đầu.

An toàn người dùng và chi phí chuyển đổi trong kỷ nguyên xe điện

Những lo ngại về an toàn liên quan đến tay nắm cửa ẩn ngày càng trở nên rõ rệt trong vài năm trở lại đây. Trong trường hợp xe mất điện do va chạm, cháy nổ hoặc sự cố pin, tay nắm cửa điện tử có thể không bật ra, khiến hành khách gặp khó khăn khi thoát khỏi xe. Lực lượng cứu hộ cũng đối mặt với trở ngại lớn khi tiếp cận khoang hành khách trong các tình huống khẩn cấp.

Các cuộc điều tra tại Mỹ cho thấy hơn 140 đơn khiếu nại của người tiêu dùng đã được gửi tới các cơ quan quản lý an toàn ô tô, liên quan đến tay nắm cửa trên nhiều mẫu xe Tesla. Một số vụ việc được cho là có liên quan đến các tai nạn nghiêm trọng, làm dấy lên tranh luận về mức độ an toàn của thiết kế này trong điều kiện thực tế.

Không chỉ Tesla, một số nhà sản xuất khác như Ford hay Fisker cũng từng phải ban hành lệnh triệu hồi do lỗi hoặc trục trặc ở tay nắm cửa điện tử. Tại Trung Quốc, các vụ tai nạn liên quan đến xe điện Xiaomi, trong đó đội cứu hộ không thể mở cửa do xe mất điện, đã tạo áp lực lớn lên cơ quan quản lý trong việc sớm ban hành quy định mới.

Trước bối cảnh đó, một số hãng xe đã chủ động điều chỉnh. Giám đốc thiết kế của Tesla - Franz von Holzhausen từng cho biết hãng sẽ cải tiến tay nắm cửa bên trong theo hướng dễ thao tác hơn bằng cơ học. Volvo cũng được ghi nhận đang áp dụng cách tiếp cận tương tự, kết hợp giữa yếu tố điện tử và cơ cấu mở cửa truyền thống.

Tuy nhiên, việc thay đổi thiết kế trên quy mô lớn không phải là điều đơn giản. Bloomberg ước tính chi phí để các hãng xe điều chỉnh toàn bộ danh mục sản phẩm tại Trung Quốc có thể lên tới hàng chục triệu USD. Quy định mới yêu cầu tay nắm cửa phải có khoảng lõm đủ lớn để bàn tay có thể nắm chắc, kèm theo các ký hiệu hướng dẫn rõ ràng bên trong xe nhằm hỗ trợ thoát hiểm trong trường hợp khẩn cấp.

Với các nhà sản xuất, đây không chỉ là bài toán chi phí mà còn là sự điều chỉnh tư duy thiết kế. Xe điện vốn được định vị là sản phẩm của tương lai, nơi công nghệ và tính tối giản được đặt lên hàng đầu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy yếu tố an toàn cơ bản, đặc biệt trong các tình huống xấu nhất, vẫn cần được ưu tiên tuyệt đối.

Giới phân tích nhận định, nếu các cơ quan quản lý tại châu Âu và Mỹ tiếp tục siết chặt quy định tương tự, các hãng xe có thể buộc phải áp dụng một chuẩn thiết kế thống nhất trên phạm vi toàn cầu. Điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới chiến lược phát triển sản phẩm, từ khâu thiết kế, thử nghiệm cho tới sản xuất hàng loạt.