Không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao, cây sen còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, bền vững, gắn với chế biến sâu và du lịch trải nghiệm ở vùng nông thôn.

Đánh thức những vùng đất từng bị bỏ quên

Những ngày đầu tháng 6, không khí thu hoạch tại các vùng trồng sen ở xã Triệu Cơ, tỉnh Quảng Trị trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Trên những cánh đồng sen đang vào mùa nở rộ, người dân tất bật thu hái gương sen, tách hạt để kịp giao cho thương lái và các cơ sở thu mua phục vụ chế biến. Ít ai nghĩ rằng, những hồ sen xanh mướt trải dài hôm nay trước đây từng là những chân ruộng thấp trũng thường xuyên ngập nước, canh tác lúa bấp bênh hoặc bị bỏ hoang nhiều năm do hiệu quả kinh tế thấp.

Gắn bó với cây sen hơn 15 năm, ông Trần Đình Phong, ở thôn Phương An, xã Triệu Cơ cho biết, cây sen đã thực sự làm thay đổi đời sống của nhiều hộ dân nơi đây. Theo ông Phong, nếu so sánh tổng thể từ chi phí đầu tư, công chăm sóc đến giá trị sản phẩm đầu ra thì cây sen mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với cây lúa hay các loại cây trồng khác.

“Có thời điểm, hiệu quả kinh tế từ trồng sen cao gấp 10 đến 15 lần so với trồng lúa. Gia đình tôi duy trì trồng sen trên diện tích 5 sào nhiều năm nay. Bình quân mỗi năm thu nhập hơn 50 triệu đồng. Với người nông dân vùng đất trũng như chúng tôi thì đây là nguồn thu khá ổn định”, ông Phong chia sẻ.

Cũng là một trong những hộ tiên phong đầu tư quy mô lớn tại địa phương, ông Lê Văn Hào hiện đang phát triển 3 ha sen lấy hạt. Theo ông, cây sen phù hợp với điều kiện tự nhiên ở những vùng đất thấp trũng vốn rất khó canh tác các loại cây trồng khác. Đặc biệt, cho thu nhập cao bởi thời gian canh tác ngắn, chi phí đầu tư rẻ.

Ông Hào cho biết, chi phí đầu tư ban đầu cho 1 ha sen tương đối thấp, chỉ khoảng 7 triệu đồng tiền giống và khoảng 10 triệu đồng chi phí phân bón. Trong khi đó, bình quân mỗi ha cho sản lượng từ 3 đến 3,5 tấn hạt sen. Với giá bán dao động khoảng 50.000 đồng/kg như hiện nay, doanh thu có thể đạt khoảng 150 triệu đồng/ha mỗi vụ. “Từ khoảng tháng 3, bắt đầu xuống giống, đến tháng 6 thì thu hoạch. So với ba năm gần đây, năm nay sen vừa được mùa vừa giữ giá khá tốt. Mùa thu hoạch thường kéo dài khoảng hai tháng nên bà con rất phấn khởi”, ông Hào chia sẻ.

Gia đình chị Trần Thị Phương, xã Triệu Cơ cũng đã có gần 7 năm chuyển đổi diện tích đất hoang hóa sang trồng sen. Theo chị, điều thuận lợi của cây sen là gần như toàn bộ các bộ phận của cây đều có thể tận dụng để bán ra thị trường. “Mỗi năm gia đình trồng khoảng 5 sào, thu nhập dao động từ 40 đến 50 triệu đồng. Không riêng hạt sen, hoa sen, lá sen, thân sen đều có đầu ra nên nguồn thu khá đều và ổn định hơn nhiều so với trước đây”, chị An chia sẻ.

Từ hiệu quả thực tế mang lại, đến nay xã Triệu Cơ đã phát triển được khoảng 35 ha sen thương phẩm. Đầu ra sản phẩm tương đối ổn định nhờ sự liên kết ngày càng chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và thương lái thu mua, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung cho địa phương.

Từng bước xây dựng thương hiệu sen Quảng Trị

Không dừng lại ở việc bán nguyên liệu thô, nhiều địa phương tại Quảng Trị đang từng bước xây dựng chuỗi giá trị cho cây sen nhằm nâng cao giá trị gia tăng, đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Thời gian qua, Hợp tác xã nông sản Sen Triệu Sơn, xã Triệu Cơ đã liên kết với Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại nông sản Trần Lan để tập trung chế biến sâu, phát triển nhiều sản phẩm từ sen hướng tới xây dựng thương hiệu riêng cho địa phương.

Phó Giám đốc Hợp tác xã nông sản Sen Triệu Sơn Trần Thị Lan cho biết, đơn vị hiện đang liên kết thu mua nguồn nguyên liệu sen tại địa phương gồm hạt sen, tim sen và lá sen để phục vụ chế biến sâu, tạo ra các dòng sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Hợp tác xã tập trung ứng dụng khoa học kỹ thuật vào quy trình sản xuất; đồng thời, đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng bán hàng trực tuyến nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ. Đến nay, hợp tác xã đã công bố chất lượng cho 4 sản phẩm chủ lực và phát triển 10 dòng sản phẩm từ sen như: hạt sen khô, tim sen sấy, bột sen, trà lá sen cùng nhiều sản phẩm chế biến khác.

Theo chị Lan, sen được trồng tại vùng Triệu Cơ có chất lượng riêng biệt nhờ điều kiện thổ nhưỡng phù hợp, tạo lợi thế cạnh tranh nhất định trên thị trường. Việc đa dạng hóa sản phẩm không chỉ góp phần nâng cao giá trị cây sen mà còn từng bước xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng của địa phương, mở ra hướng phát triển bền vững cho vùng nguyên liệu sen Triệu Cơ.

“Hiện, hoạt động sản xuất của hợp tác xã tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 10 đến 15 lao động địa phương vào mùa vụ. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, chú trọng nâng cao chất lượng các sản phẩm đồng thời hoàn thiện bao bì, nhãn mác; tham gia chương trình sản phẩm OCOP, sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu và phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm chế biến sâu hơn. Điều chúng tôi mong muốn hiện nay là được hỗ trợ thêm về kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh để nâng cao hiệu quả sản xuất”, chị Lan cho biết.

Theo ông Nguyễn Duy Huỳnh, Trưởng phòng Kinh tế xã Triệu Cơ, mô hình trồng sen đang trở thành hướng đi hiệu quả, mang lại thu nhập ổn định cho nông dân trong quá trình tái cơ cấu nông nghiệp địa phương, nhất là đối với những vùng đất thấp trũng lâu nay bỏ hoang hoặc canh tác thiếu hiệu quả.

“Theo định hướng thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục vận động người dân tận dụng tối đa diện tích ao hồ, đất trũng chưa khai thác để mở rộng vùng trồng sen, hình thành vùng nguyên liệu tập trung tại chỗ. Song song với đó, chúng tôi sẽ phối hợp tổ chức tập huấn kỹ thuật canh tác bền vững, xây dựng sản phẩm OCOP và khuyến khích phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm gắn với hồ sen”, ông Huỳnh cho biết.

Hiện nay, toàn tỉnh Quảng Trị đã chuyển đổi hàng trăm ha đất thấp trũng, đất lúa kém hiệu quả sang trồng sen lấy hạt tại nhiều địa phương như xã Hải Lăng, Nam Hải Lăng, Triệu Phong, Ái Tử, Triệu Bình và phường Nam Đông Hà… Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế ổn định, những cánh đồng sen vào mùa nở rộ còn tạo cảnh quan đặc sắc, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, chụp ảnh. Nhiều hộ dân đã kết hợp trồng sen với nuôi cá, bán hoa sen tươi, trà sen, chè sen và phát triển du lịch cộng đồng, qua đó gia tăng thêm nguồn thu nhập.