Không chỉ trồng keo, người nông dân Quảng Trị tạo thêm nguồn thu từ đất đồi

Nông dân không chỉ chờ keo, bạch đàn

Trong nhiều năm, rừng trồng sản xuất là nguồn sinh kế quan trọng của người nông dân miền núi Quảng Trị. Trong đó, cây keo, bạch đàn đã góp phần tạo việc làm, nâng thu nhập và hỗ trợ nhiều hộ thoát nghèo. Tuy nhiên, mô hình trồng rừng theo chu kỳ ngắn cũng bộc lộ không ít hạn chế.

Phần lớn diện tích rừng trồng sản xuất trước đây tập trung vào các loại cây mọc nhanh, phục vụ nguyên liệu gỗ dăm, giấy. Chu kỳ khai thác thường kéo dài 4 - 5 năm, trong khi giá trị kinh tế chưa cao và phụ thuộc nhiều vào giá thu mua, nhu cầu thị trường cũng như rủi ro thiên tai. Với người trồng rừng, điều này đồng nghĩa với việc phải chờ nhiều năm mới có một khoản thu, nhưng thu nhập lại không thật sự ổn định.

Trên thực tế, nhiều hộ dân vùng cao từng chỉ quen với cây keo lai, bạch đàn. Cách làm này phù hợp khi mục tiêu là phủ xanh đất trống, tạo sinh kế ban đầu. Tuy nhiên, khi chi phí sản xuất tăng và yêu cầu nâng thu nhập ngày càng rõ, người dân bắt đầu tính đến việc thay đổi cách khai thác đất lâm nghiệp.

Khoảng 10 năm trở lại đây, một số hộ đã mạnh dạn chuyển nhiều diện tích đất gò đồi sang mô hình kết hợp. Thay vì chỉ trồng một loại cây lâm nghiệp, người dân đưa cây mít, hồ tiêu, nén lấy củ vào sản xuất, đồng thời tận dụng không gian vườn đồi để nuôi ong lấy mật, nuôi gà thả vườn. Nhờ vậy, nguồn thu không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm bán gỗ.

Theo chia sẻ của nông dân địa phương, mô hình kết hợp này có thể mang lại lợi nhuận gần 100 triệu đồng/ha/năm từ các sản phẩm như hồ tiêu, nén, mật ong và gà thả vườn. Trong khi đó, nếu chỉ trồng keo lai, người dân phải chờ ít nhất 4 - 5 năm mới có thể thu khoảng 60 - 80 triệu đồng/ha. Sự khác biệt này khiến nhiều hộ nhìn lại cách sử dụng đất rừng sản xuất theo hướng linh hoạt hơn.

Điểm đáng chú ý là mô hình mới không phủ nhận vai trò của rừng trồng, mà bổ sung thêm các nguồn thu trên cùng diện tích. Với người nông dân, đây là cách “lấy ngắn nuôi dài”.

Chuyển đổi cây trồng để giảm rủi ro cho người trồng rừng

Từ thực tế sản xuất, Quảng Trị đang đặt mục tiêu phát triển rừng trồng bền vững hơn cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Định hướng không chỉ là mở rộng diện tích, mà còn từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lâm nghiệp phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu từng vùng, qua đó nâng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của rừng trồng sản xuất.

Theo Thông báo số 109/TB-VP của Văn phòng UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì nghiên cứu chuyển đổi cơ cấu cây lâm nghiệp trong rừng trồng sản xuất, giảm diện tích keo tràm. Trên cơ sở đó, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đang tham mưu, đề xuất bổ sung một số loài cây lâm nghiệp đa mục đích, gồm cây ăn quả thân gỗ và cây công nghiệp, để phát triển rừng trồng theo hướng bền vững hơn.

Nếu được triển khai phù hợp, hướng đi này có thể giúp người dân giảm rủi ro so với việc chỉ trồng một loại cây nguyên liệu. Khi đất lâm nghiệp được bố trí các loài cây có giá trị khác nhau, người trồng rừng có thêm lựa chọn về sản phẩm, thời điểm thu hoạch và thị trường tiêu thụ. Đây cũng là cách tăng thu nhập mà không làm mất đi vai trò che phủ, bảo vệ đất và nguồn nước của rừng.

Với người nông dân, điều quan trọng nhất là mô hình phải phù hợp điều kiện thực tế. Cây trồng mới cần thích nghi với đất đồi, khí hậu, nguồn nước và khả năng chăm sóc của từng hộ. Bên cạnh đó, việc phát triển cây ăn quả thân gỗ, cây công nghiệp hoặc mô hình kết hợp dưới tán rừng cần đi cùng hướng dẫn kỹ thuật, liên kết tiêu thụ và tổ chức sản xuất bài bản, tránh chuyển đổi tự phát.

Quảng Trị cũng đang hướng đến mục tiêu trở thành trung tâm cung cấp nguyên liệu gỗ lớn và sản phẩm chế biến sâu từ gỗ có uy tín. Để đạt mục tiêu này, rừng trồng sản xuất cần chuyển từ khai thác chu kỳ ngắn, giá trị thấp sang phát triển rừng gỗ lớn, cây đa mục đích và các mô hình tạo giá trị gia tăng tốt hơn cho người trồng rừng.