Hòn đảo kỳ lạ ở Việt Nam chỉ tồn tại khoảng 3 tháng: Sinh ra từ núi lửa rồi biến mất giữa đại dương

Hòn đảo bất ngờ xuất hiện sau những tiếng nổ giữa biển

Ở phía nam đảo Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng, từng xuất hiện một hòn đảo núi lửa đặc biệt mang tên Hòn Tro, còn được gọi là đảo Tro, trong các tài liệu tiếng Pháp là Île des Cendres. Đây được xem là một trong những hiện tượng địa chất hiếm gặp nhất từng được ghi nhận tại vùng biển Việt Nam.

Điều khiến Hòn Tro trở nên đặc biệt là hòn đảo chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian rất ngắn. Sau khi bất ngờ nhô lên khỏi mặt biển do hoạt động phun trào của núi lửa ngầm, đảo nhanh chóng bị sóng, gió và dòng chảy bào mòn rồi chìm hoàn toàn xuống lòng đại dương.

Câu chuyện về sự xuất hiện của Hòn Tro bắt đầu vào đầu năm 1923. Theo lời kể được lưu truyền trong cộng đồng cư dân Phú Quý, khi người dân đang chuẩn bị đón Giao thừa, mặt đất bất ngờ rung chuyển mạnh. Nhà cửa rung lắc, cây cối nghiêng ngả, trong khi từ ngoài biển vọng vào những tiếng nổ lớn.

Không lâu sau đó, một cột khói đen khổng lồ xuất hiện giữa biển, bao phủ cả một vùng trời. Những ngày tiếp theo, khói dày dần được thay thế bằng các cột lửa đỏ rực bốc cao từ mặt nước, tạo nên cảnh tượng dữ dội chưa từng được người dân địa phương chứng kiến.

Hiện tượng khói, lửa và những tiếng nổ kéo dài trong nhiều ngày. Khi hoạt động phun trào dần lắng xuống, người dân kinh ngạc phát hiện một hòn đảo nhỏ đã nhô lên khỏi mặt biển. Hòn đảo mới hình thành có màu đen đặc trưng của tro và vật liệu núi lửa nên được gọi là Hòn Tro.

Sự kiện này không chỉ tồn tại trong những câu chuyện dân gian mà còn được ghi lại trong nhiều tài liệu hàng hải và địa chất quốc tế.

Theo một số tư liệu, vào đầu tháng 3/1923, tàu Wakasa Maru của Nhật Bản khi đi qua vùng biển phía nam đảo Phú Quý đã phát hiện một cột khói và hơi nước dày đặc bốc lên từ mặt biển, cao hơn 2.000 m.

Ban đầu, thủy thủ đoàn cho rằng đây có thể là khói từ một con tàu đang bốc cháy. Tuy nhiên, khi đến gần khu vực, họ nhận ra nguồn phát không phải một vụ tai nạn hàng hải mà là hoạt động phun trào của núi lửa ngầm dưới đáy đại dương.

Sau khi đợt phun trào kết thúc, một hòn đảo cao hàng chục mét xuất hiện trên mặt biển, cách đảo Phú Quý khoảng 60 km. Đảo được mô tả có hình dạng giống trăng lưỡi liềm hoặc móng ngựa, với hai đầu bị sóng biển bào mòn, tạo thành những vách dốc đứng.

Theo Chương trình Núi lửa Toàn cầu của Viện Smithsonian, Île des Cendres là một cụm núi lửa ngầm nằm ngoài khơi phía đông nam Việt Nam. Đợt phun trào năm 1923 là sự kiện duy nhất được xác nhận tại khu vực này, diễn ra trong khoảng từ tháng 3 đến tháng 5 cùng năm.

Một số tài liệu cho biết hoạt động địa chất khi đó đã tạo ra những đảo tạm thời trên mặt biển. Trong đó, hòn đảo lớn nhất có chiều dài khoảng 450 m và cao khoảng 30 m.

Sự xuất hiện đột ngột của Hòn Tro là minh chứng rõ nét cho khả năng biến đổi mạnh mẽ của địa chất dưới đáy biển. Chỉ trong thời gian ngắn, một khối vật chất khổng lồ đã được đẩy lên khỏi đại dương, tạo thành một vùng đất mới giữa biển khơi.

Thế nhưng, cũng nhanh như lúc được hình thành, hòn đảo này bắt đầu thu hẹp và biến mất.

Vì sao Hòn Tro chỉ tồn tại khoảng 3 tháng?

Khác với những hòn đảo có nền móng được cấu tạo từ đá rắn chắc, Hòn Tro chủ yếu hình thành từ tro núi lửa màu đen, bùn, đá bọt cùng các mảnh vật liệu bị phun lên trong quá trình núi lửa hoạt động.

Các loại vật chất này thường nhẹ, xốp, rời rạc và chưa kịp liên kết thành một cấu trúc bền vững. Vì vậy, ngay sau khi nhô lên khỏi mặt biển, hòn đảo đã liên tục chịu tác động của sóng lớn, gió mạnh và các dòng chảy đại dương.

Từng lớp tro, bùn và đá bọt nhanh chóng bị cuốn trôi. Các vách đảo dần sụp xuống, diện tích phần đất nổi ngày càng thu hẹp. Chỉ khoảng 3 tháng sau khi xuất hiện, Hòn Tro đã chìm xuống dưới mặt nước biển.

Theo các tư liệu được ghi nhận, sau khi đảo biến mất, phần còn lại nằm ở độ sâu khoảng 30 m, tạo thành một bãi đá ngầm dài khoảng 700 m và rộng gần 500 m.

Vì thời gian tồn tại quá ngắn, Hòn Tro thường được ví như một “hòn đảo phù du” giữa đại dương. Hòn đảo được sinh ra từ một biến động địa chất dữ dội, hiện diện trong thời gian ngắn rồi bị chính sóng biển xóa khỏi mặt nước.

Dù ngày nay không còn nhìn thấy đảo, cái tên Hòn Tro vẫn xuất hiện trong các tài liệu hàng hải, địa chất và ký ức của nhiều thế hệ cư dân Phú Quý. Những câu chuyện về tiếng nổ lớn, cột khói cao và ngọn lửa đỏ giữa biển vẫn được nhắc lại như một hiện tượng thiên nhiên kỳ lạ từng xảy ra hơn một thế kỷ trước.

Sự biến mất của đảo không đồng nghĩa với việc hoạt động địa chất dưới đáy biển khu vực Nam Trung Bộ đã hoàn toàn chấm dứt. Một số nhà khoa học cho rằng bên dưới vùng biển này, đặc biệt quanh khu vực Hòn Tro, vẫn tồn tại hệ thống núi lửa ngầm.

Các cấu trúc địa chất dưới biển có thể tiếp tục biến động trong tương lai, dù thời điểm và mức độ hoạt động rất khó xác định. Vì vậy, việc theo dõi địa chấn tại đảo Phú Quý được xem là cần thiết để ghi nhận những rung chấn nhỏ và các dấu hiệu bất thường dưới lòng đất.

Một hệ thống quan sát địa chấn có thể hỗ trợ các nhà khoa học theo dõi sự dịch chuyển của địa tầng, đánh giá nguy cơ và phục vụ công tác cảnh báo trong trường hợp hoạt động núi lửa ngầm tái diễn.

Hơn 100 năm đã trôi qua kể từ ngày Hòn Tro bất ngờ nhô lên rồi biến mất giữa biển khơi. Dưới góc nhìn dân gian, đây vẫn là câu chuyện kỳ bí của cư dân vùng đảo. Còn dưới góc nhìn khoa học, sự kiện là minh chứng sinh động cho sức mạnh của thiên nhiên, khi một hòn đảo có thể được hình thành và bị xóa sổ chỉ trong vài tháng.

Dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, Hòn Tro vẫn để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử địa chất vùng biển Việt Nam. Câu chuyện về hòn đảo phù du này cũng cho thấy bên dưới mặt biển tưởng như yên bình vẫn là một thế giới địa chất luôn vận động và có thể tạo nên những thay đổi ngoạn mục bất cứ lúc nào.