Hoàn thiện khung pháp lý thị trường công cụ nợ phù hợp hệ thống KRX, cơ chế CCP

Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 30/2019/TT-BTC ngày 28/5/2019, hướng dẫn đăng ký, lưu ký, niêm yết, giao dịch và thanh toán giao dịch công cụ nợ của Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh do ngân hàng chính sách phát hành và trái phiếu chính quyền địa phương.

Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng Thông tư thay thế nhằm hoàn thiện khung pháp lý về quản lý, phát triển thị trường công cụ nợ; bảo đảm thống nhất với những quy định pháp luật mới được ban hành, đồng thời phù hợp với cơ cấu tổ chức của các đơn vị vận hành thị trường và hệ thống công nghệ thông tin KRX hiện nay.

Dự thảo được xây dựng trong bối cảnh các quy định pháp luật về chứng khoán và quản lý nợ công đã có nhiều thay đổi, trong đó có Luật số 56/2024/QH15, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP và Nghị định số 84/2026/NĐ-CP. Vì vậy, Thông tư số 30/2019/TT-BTC cần được rà soát, sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Thực tiễn thị trường cũng xuất hiện nhiều thay đổi so với thời điểm Thông tư 30 được ban hành, từ cơ cấu tổ chức của các sở giao dịch chứng khoán, việc thành lập Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC) để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), đến việc hệ thống công nghệ thông tin KRX chính thức được triển khai từ ngày 5/5/2025.

Dự thảo Thông tư mới gồm 5 chương, 33 điều, tập trung sửa đổi các quy định liên quan đến đăng ký, lưu ký, niêm yết, giao dịch và thanh toán giao dịch công cụ nợ.

Điều chỉnh quy định về đăng ký, lưu ký và giao dịch công cụ nợ

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là sửa đổi, hoàn thiện quy định về đăng ký, lưu ký công cụ nợ theo hướng thống nhất với hệ thống pháp luật về chứng khoán.

Theo đó, dự thảo bổ sung một số nội dung đặc thù về đăng ký, lưu ký công cụ nợ hoặc quy định theo hướng tham chiếu đến Thông tư hướng dẫn về đăng ký, lưu ký chứng khoán, qua đó tạo thuận lợi trong quá trình thực hiện và bảo đảm thống nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh việc kế thừa những quy định hiện hành, dự thảo bổ sung một số thuật ngữ như thông tin về người sở hữu công cụ nợ, ngày đăng ký cuối cùng, ký gửi công cụ nợ. Các quy định về cấp mã, đăng ký, hủy đăng ký, điều chỉnh thông tin đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền và chuyển quyền sở hữu công cụ nợ cũng được bổ sung, hoàn thiện. Về cơ bản, những nội dung này được kế thừa từ các quy định đang áp dụng tại Thông tư số 119/2020/TT-BTC.

Đối với hoạt động niêm yết và giao dịch, dự thảo giao Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam quy định cụ thể phương thức giao dịch tại Quy chế, phù hợp với thẩm quyền được pháp luật quy định; đồng thời bãi bỏ một số quy định về hình thức giao dịch.

Dự thảo cũng bãi bỏ quy định về thành viên giao dịch công cụ nợ và trách nhiệm của thành viên giao dịch khi thực hiện hoạt động môi giới, do những nội dung này đã được quy định tại Luật Chứng khoán, Nghị định số 155/2020/NĐ-CP và Thông tư số 121/2020/TT-BTC.

Một số quy định về công bố thông tin liên quan đến niêm yết và thành viên giao dịch cũng được đề xuất bãi bỏ do đã được quy định tại Thông tư số 96/2020/TT-BTC.

Cập nhật thanh toán theo KRX, phân định nhiệm vụ giữa VSDC và VSC

Một nhóm thay đổi quan trọng khác liên quan đến hoạt động thanh toán giao dịch công cụ nợ.

Dự thảo hoàn thiện các quy định theo hướng tách bạch nhiệm vụ giữa Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC).

Cùng với đó là việc sửa đổi, bổ sung quy định về đăng ký thông tin ngân hàng thành viên thanh toán, đăng ký thông tin tổ chức thanh toán tiền trực tiếp với VSC và bổ sung các biện pháp hỗ trợ trong trường hợp nhà tạo lập thị trường thiếu công cụ nợ để thanh toán.

Để phù hợp với tính năng của hệ thống KRX, dự thảo còn bổ sung một số trường hợp loại bỏ thanh toán giao dịch công cụ nợ. Trong đó có giao dịch không được chuyển trong thời gian quy định; giao dịch phát sinh trong thời gian thành viên lưu ký hoặc tổ chức mở tài khoản trực tiếp bị đình chỉ hoạt động thanh toán; giao dịch đối với mã công cụ nợ chưa được chấp nhận thanh toán; thông tin giao dịch không hợp lệ hoặc bị trùng với giao dịch đã nhận trước đó.

Theo Bộ Tài chính, các quy định này nhằm nâng cao tính rõ ràng, minh bạch trong xử lý giao dịch và hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình thanh toán công cụ nợ.

Dự thảo đồng thời phân định cụ thể hơn chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị trên thị trường. Theo đó, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam thực hiện xây dựng, ban hành Quy chế giao dịch công cụ nợ và quản lý thành viên giao dịch công cụ nợ; trong khi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội vận hành hệ thống giao dịch công cụ nợ.

Chức năng giữa VSDC và VSC cũng được phân định phù hợp với việc triển khai cơ chế CCP. Theo dự thảo, VSDC thực hiện đăng ký, lưu ký, thanh toán giao dịch công cụ nợ và ban hành quy chế nghiệp vụ. VSC thực hiện xác định nghĩa vụ thanh toán, bảo đảm cơ sở vật chất, kỹ thuật, cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động thanh toán và kết nối với hệ thống của ngân hàng thanh toán.

Song song với việc điều chỉnh quy trình nghiệp vụ, dự thảo hướng tới tăng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số. VSDC và các bên liên quan được định hướng có thể gửi, nhận thông báo bằng phương thức điện tử do VSDC phát triển trong thời gian tới, qua đó tối ưu quy trình nghiệp vụ và nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường.

Hiện dự thảo Thông tư đang được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để lấy ý kiến theo quy định. Đề nghị các cơ quan, tổ chức, cá nhân nghiên cứu, đóng góp ý kiến nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi triển khai.