Ba miền đất hợp thành một xã, những thế mạnh cùng hội tụ cho chặng đường mới

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, những cái tên Phước Tiến, Phước Thắng và Phước Chính không còn tồn tại với tư cách ba xã độc lập. Ba vùng đất miền núi từng thuộc huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận cũ nay cùng chung một tên gọi mới: xã Bác Ái, tỉnh Khánh Hòa.

Sự thay đổi trên bản đồ hành chính cũng tạo nên một không gian phát triển rộng hơn, nơi những vùng sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và đời sống của cộng đồng người Raglai trước đây thuộc ba xã nay được đặt trong cùng một đơn vị.

Không có ranh giới nào khiến mỗi vùng đất chỉ gắn với duy nhất một sản vật. Nhưng khi nhìn vào Bác Ái hôm nay, có thể thấy một bức tranh nông nghiệp khá đa dạng: những cánh đồng lúa, vùng rau màu, đàn gia súc và các mô hình sản xuất mới đang cùng tồn tại trên vùng đất miền núi vốn nhiều nắng gió.

Từ ba miền xã cũ đến xã Bác Ái mới

Xã Bác Ái hiện nay được thành lập trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của ba xã Phước Tiến, Phước Thắng và Phước Chính, trước đây thuộc huyện Bác Ái, tỉnh Ninh Thuận. Đây là địa bàn có đông đồng bào Raglai sinh sống.

Nhìn lại lịch sử phát triển sản xuất của khu vực có thể thấy nông nghiệp từ lâu giữ vai trò quan trọng trong đời sống người dân.

Điều kiện tự nhiên không phải lúc nào cũng thuận lợi. Đây là vùng miền núi của Ninh Thuận cũ, nơi bài toán đất sản xuất, nguồn nước và chuyển đổi sinh kế từng được đặt ra trong nhiều chương trình phát triển kinh tế - xã hội.

Trong quy hoạch phát triển miền núi trước đây, cả Phước Chính, Phước Tiến và Phước Thắng đều nằm trong vùng có định hướng phát triển cây mía. Phước Tiến còn thuộc khu vực được định hướng phát triển bắp; trong khi chăn nuôi được xác định là một trong những thế mạnh của khu vực miền núi Bác Ái.

Điều đáng chú ý là sản xuất tại vùng đất này những năm gần đây không còn dừng lại ở những phương thức canh tác truyền thống.

Các mô hình ứng dụng khoa học kỹ thuật, chuyển đổi cây trồng, sản xuất rau sạch, lúa theo tiêu chuẩn và phát triển chăn nuôi đang dần tạo thêm những hướng sinh kế mới cho người dân.

Sau khi ba xã về chung một đơn vị hành chính, những mảng sản xuất trước đây phân bố trên từng địa bàn cũng trở thành các thành phần trong một không gian kinh tế chung của xã Bác Ái mới.

Từ hạt lúa thơm đến những vườn rau trên vùng đất nắng gió

Một trong những sản phẩm đáng chú ý của Bác Ái hiện nay là lúa thơm.

Theo Hội Nông dân tỉnh Khánh Hòa, người dân trên địa bàn đã phát triển mô hình trồng lúa thơm theo tiêu chuẩn VietGAP; sản phẩm gạo thơm của địa phương được công nhận OCOP 3 sao. Cùng với đó, chăn nuôi cừu cũng trở thành một trong những mô hình mang lại nguồn thu cho nhiều hộ dân.

Sự xuất hiện của những sản phẩm hàng hóa có tiêu chuẩn cho thấy một bước chuyển đáng chú ý của nông nghiệp vùng cao: từ sản xuất chủ yếu phục vụ đời sống sang từng bước chú trọng chất lượng, thương hiệu và thị trường.

Không chỉ có lúa. Một hướng đi khác đang được thử nghiệm và mở rộng là sản xuất rau theo hướng an toàn. Những diện tích đất trước đây hiệu quả sản xuất chưa cao được người dân và các mô hình kinh tế tận dụng để phát triển rau màu, góp phần đa dạng nguồn thu.

Riêng tại khu vực Phước Tiến cũ, các chương trình phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từng ghi nhận mô hình trồng dưa lưới. Tài liệu của tỉnh Ninh Thuận trước sáp nhập cho biết dự án nghiên cứu và chuyển giao công nghệ tăng trưởng xanh tại Phước Tiến có khoảng 5 ha dưa lưới; một cơ sở khác trên địa bàn có khoảng 2 ha.

Phước Tiến trước đây còn có vùng được định hướng phát triển chăn nuôi công nghệ cao. Đề án phát triển chăn nuôi của tỉnh Ninh Thuận từng xác định khu vực này có dự án trang trại chăn nuôi heo khép kín công nghệ cao kết hợp sản xuất phân hữu cơ và trồng cây có múi trên diện tích hơn 113 ha.

Những mô hình ấy cho thấy phía sau hình ảnh một vùng núi nhiều nắng gió là quá trình tìm kiếm những cách sản xuất phù hợp hơn với điều kiện đất đai và nguồn nước.

Khi những ranh giới cũ trở thành một không gian phát triển chung

Sự hình thành xã Bác Ái mới không làm mất đi những đặc điểm sản xuất đã tồn tại tại Phước Tiến, Phước Thắng hay Phước Chính trước đây.

Ngược lại, những vùng sản xuất ấy giờ cùng nằm trong một đơn vị hành chính, tạo điều kiện nhìn nhận tài nguyên và thế mạnh địa phương trên quy mô rộng hơn.

Ở đó có những vùng trồng lúa, rau màu, những mô hình ứng dụng công nghệ vào sản xuất và thế mạnh chăn nuôi vốn gắn với điều kiện tự nhiên của vùng. Đằng sau mỗi sản phẩm là câu chuyện về cách người dân thích nghi với một địa bàn miền núi không ít khó khăn.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa với cộng đồng Raglai sinh sống đông đảo tại Bác Ái. Nông nghiệp không chỉ tạo ra hàng hóa mà còn gắn trực tiếp với sinh kế của nhiều gia đình.

Sự thay đổi cũng có thể nhìn thấy qua cách sản phẩm địa phương từng bước tiến gần hơn tới thị trường. Khi hạt gạo được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và trở thành sản phẩm OCOP, giá trị của nó không còn chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch trên đồng ruộng mà bắt đầu được gắn với chất lượng và nhận diện của vùng đất.

Từ ba xã cũ, Bác Ái hôm nay đang mang trong mình nhiều lớp không gian sản xuất khác nhau.

Đó là Phước Tiến với những thử nghiệm về nông nghiệp công nghệ cao; là những vùng canh tác từng hình thành ở Phước Thắng, Phước Chính; và rộng hơn là những cánh đồng lúa, đàn gia súc, vườn rau đang tạo sinh kế cho người dân trên địa bàn xã mới.

Sáp nhập hành chính trước hết làm thay đổi đường ranh và tên gọi trên bản đồ. Nhưng nhìn từ câu chuyện của Bác Ái, phía sau những đường ranh ấy còn là cơ hội kết nối các vùng sản xuất vốn từng thuộc những xã khác nhau thành một không gian phát triển chung.

Ba tên xã cũ giờ cùng nằm dưới tên Bác Ái. Những sản vật, tập quán sản xuất và dấu ấn của từng vùng đất vẫn còn đó nhưng đang được đặt trong một câu chuyện mới: câu chuyện tìm sinh kế và nâng giá trị nông sản trên một vùng đất miền núi của tỉnh Khánh Hòa hôm nay.