Thủ tướng: Cơ cấu lại nguồn lực hơn 800 nghìn tỷ đồng để giảm 15% chi thường xuyên, tăng 15% chi đầu tư

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, sáng ngày 19/8, Quốc hội thảo luận ở tổ về: Định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất); việc tích hợp 04 chương trình mục tiêu quốc gia thành 01 Chương trình mục tiêu quốc gia; định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản. Trước đó, Quốc hội đã làm việc tại hội trường, nghe Tờ trình và Báo cáo ý kiến về các nội dung này.

Thảo luận tại tổ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã dành nhiều thời gian thông tin về việc Chính phủ đề xuất tích hợp, xây dựng 1 chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể trên cơ sở thống nhất 4 chương trình về: (1) phát triển văn hóa; (2) giáo dục và đào tạo; (3) xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; (4) chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Đưa nguồn lực vào đúng địa bàn, đối tượng đang thực sự cần hỗ trợ

Thủ tướng cho biết, qua nghiên cứu quá trình thực hiện các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chính phủ nhận thấy cơ chế tích hợp, lồng ghép đã có nhưng hiện nay vẫn chủ yếu mang tính cơ học, chưa bảo đảm tính tổng thể, đồng bộ và toàn diện.

Trong khi đó, Quốc hội gần đây đã ban hành thêm các nghị quyết liên quan đến các chương trình về văn hóa, giáo dục, y tế, phòng, chống ma túy. Nếu tiếp tục thực hiện theo cơ chế hiện hành, theo Thủ tướng, có khả năng sẽ không bảo đảm hiệu quả và không đạt đầy đủ các mục tiêu mà Quốc hội đã đặt ra. Chính vì vậy, Chính phủ đã mạnh dạn đề xuất tích hợp các chương trình nhằm khắc phục tình trạng nguồn lực phân mảnh, đầu mối nhiều, chi phí tổ chức thực hiện lớn nhưng hiệu quả chưa tương xứng.

Theo tính toán sơ bộ được Thủ tướng nêu, tổng nguồn lực của 4 chương trình trên là khoảng 800.000 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên từng chiếm khoảng trên 40%. Đáng chú ý, nhiều nội dung trong đó đã thuộc nhiệm vụ chi thường xuyên của các bộ, ngành và địa phương. Do đó, Chính phủ đã rà soát và sẽ tiếp tục rà soát; những nhiệm vụ vốn thuộc chức năng thường xuyên của các bộ, ngành thì phải thực hiện từ nguồn chi thường xuyên đã được bố trí hằng năm; chỉ những nội dung phát sinh thực sự cần thiết để bảo đảm mục tiêu của chương trình mới bố trí thêm nguồn lực.

Thủ tướng cho biết, sau khi tính toán sơ bộ, cơ cấu nguồn lực dự kiến được điều chỉnh theo hướng khoảng 75% dành cho chi đầu tư và 25% dành cho chi thường xuyên. Trong quá trình thực hiện, tỷ trọng chi thường xuyên có thể tiếp tục giảm để tăng nguồn lực cho đầu tư.

Đồng thời, Thủ tướng nhấn mạnh, tích hợp các chương trình không đồng nghĩa với thay đổi mục tiêu. "Quan điểm của Chính phủ là đây không phải là tích hợp cơ học", Thủ tướng nêu rõ, đồng thời khẳng định việc tích hợp không thể làm thay đổi hoặc thu hẹp các mục tiêu mà Quốc hội đã thông qua.

Người đứng đầu Chính phủ khẳng định, các mục tiêu chung trong những nghị quyết của Quốc hội phải được bảo đảm xuyên suốt, là đích cuối cùng cần đạt được, song cần cơ cấu lại các nhiệm vụ để không trùng lặp, không lãng phí, không dàn trải, đưa nguồn lực đúng vào những nơi cần thiết; đồng thời cơ chế thực hiện hiệu quả hơn, giảm đầu mối, thủ tục, văn bản và quy trình hướng dẫn. Chính phủ đã làm việc rất kỹ với các Bộ về những nội dung này.

Theo Thủ tướng, tích hợp các chương trình không có nghĩa tất cả các tỉnh, thành phố đều phải thực hiện đầy đủ tất cả các nhóm nhiệm vụ như nhau. Trên cơ sở khung mục tiêu và tiêu chí chung, các địa phương có trách nhiệm rất lớn và phải được phân cấp để quyết định ưu tiên đầu tư vào lĩnh vực nào phù hợp với nhu cầu thực tiễn, giải quyết đúng yêu cầu đặt ra. Đây là trách nhiệm của Hội đồng nhân dân các cấp; trong khi các bộ, ngành thực hiện kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Thủ tướng dẫn ví dụ, không để xảy ra tình trạng một địa phương đã cơ bản đáp ứng đủ nhu cầu về giáo dục nhưng vẫn phải tiếp tục xây trường, hoặc đã có đủ cơ sở y tế nhưng vẫn phải tiếp tục đầu tư vào y tế chỉ vì cơ cấu chương trình quy định cứng như vậy.

Quan trọng nhất, theo Thủ tướng, nguồn lực phải đi đúng vào mục tiêu và yêu cầu thực tiễn của địa phương đang cần, đặc biệt là các tỉnh còn khó khăn; trong đó ưu tiên khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Thủ tướng phân tích, trong kế hoạch đầu tư công trung hạn, Nhà nước vẫn phải tập trung đầu tư cho các cực tăng trưởng, hoàn thiện hạ tầng chiến lược để tạo động lực phát triển, tăng nguồn thu ngân sách. Còn các chương trình mục tiêu quốc gia chính là công cụ điều tiết lại nguồn lực quốc gia để thực hiện các nhiệm vụ về xã hội, giải quyết những vấn đề tại các khu vực còn khó khăn.

Tinh gọn và đơn giản để giảm tải cho các địa phương

Mặt khác, một trong những bất cập được Thủ tướng chỉ ra là số lượng văn bản hướng dẫn quá lớn. Riêng ba chương trình mục tiêu do Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện đã có tới 54 văn bản hướng dẫn. "Thế thì không cách gì cấp xã phường có thể thực hiện được", Thủ tướng nói.

Theo Thủ tướng, nếu được Quốc hội đồng thuận chủ trương tích hợp, Chính phủ sẽ ban hành quy định, hướng dẫn triển khai theo hướng thống nhất quy trình, thủ tục; hạn chế tối đa việc phải tra cứu nhiều văn bản khác nhau.

Thông tin thêm, Thủ tướng cho rằng điểm rất thuận lợi là hiện Quốc hội cũng đang thảo luận việc hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công, do đó các nhóm nhiệm vụ đều liên quan tới chi ngân sách, chi đầu tư thì áp dụng theo luật. Nhưng để các địa phương, cơ sở hiểu rõ và không cần phải tra cứu nhiều, thì có thể ban hành một nghị quyết hướng dẫn tích hợp tất cả các quy định, đồng thời ứng dụng khoa học, công nghệ và AI để hỗ trợ cán bộ thực hiện. Ví dụ, khi cần thực hiện một nhiệm vụ chi trong lĩnh vực y tế, cán bộ cấp xã, phường có thể được hướng dẫn ngay cần thực hiện bao nhiêu bước và căn cứ theo quy định nào, qua đó rút ngắn thời gian và đơn giản hóa quá trình xử lý công việc.

Về tổ chức thực hiện, Thủ tướng cho biết, dự kiến Chính phủ sẽ thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương. Sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết, Chính phủ sẽ tổ chức hội nghị toàn quốc để quán triệt, triển khai và ban hành đầy đủ hướng dẫn thực hiện.

Chính phủ cũng sẽ nghiên cứu mô hình cơ quan điều phối Trung ương trên cơ sở bộ máy hiện có. Cơ quan này có thể tiếp tục đặt tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời có cán bộ biệt phái từ các bộ liên quan đến các lĩnh vực y tế, văn hóa, giáo dục, dân tộc, tôn giáo tham gia. Bộ Tài chính tiếp tục chịu trách nhiệm tham mưu về phân bổ nguồn lực cho Chính phủ và Ban Chỉ đạo Trung ương.

Thủ tướng khái quát, cách thức triển khai là tập trung đầu mối và tinh gọn, đơn giản, nhất là các văn bản hướng dẫn, để giảm tải cho các địa phương.

Đề nghị các đại biểu đóng góp thêm về tên gọi chương trình tích hợp, Thủ tướng cho biết, dựa trên tổng nguồn lực đã được Quốc hội thông qua, Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ tiếp tục rà soát, quyết định cơ cấu nguồn vốn, trong đó xác định cụ thể tỷ lệ chi đầu tư, chi thường xuyên, nguồn Trung ương, địa phương. Các bộ, ngành Trung ương vẫn được bố trí nguồn lực để thực hiện những nhiệm vụ mà nghị quyết của Quốc hội giao trực tiếp cho các bộ ngành.

Việc phân bổ cũng sẽ được đổi mới theo hướng ưu tiên những địa bàn chưa tự cân đối được ngân sách và cần ngân sách Trung ương hỗ trợ. Trong từng địa phương, nguồn lực tiếp tục ưu tiên các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới, hải đảo.

Đối với cơ chế chuyển tiếp, trong thời gian Quốc hội và Chính phủ chưa ban hành đầy đủ các quy định mới, các địa phương vẫn tiếp tục thực hiện theo quy định hiện hành. Ngay khi cơ chế mới có hiệu lực, Chính phủ sẽ cố gắng triển khai chuyển đổi ngay, đồng thời quy định rõ những dự án, nhiệm vụ nào được chuyển sang cơ chế mới, nội dung nào tiếp tục thực hiện theo quy định cũ, không làm gián đoạn và bảo đảm hiệu quả chương trình.

Mong muốn các đại biểu Quốc hội ủng hộ chủ trương tích hợp, Thủ tướng cho biết việc tích hợp cũng là đề xuất của nhiều địa phương để nâng cao hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia, đưa nguồn lực đúng vào những vấn đề người dân, các địa phương, các khu vực khó khăn đang thực sự cần.

Cần thiết hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công

Về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công, Thủ tướng Lê Minh Hưng đánh giá cao ý kiến rất sát, rất cụ thể của các đại biểu Quốc hội, cho thấy sự nghiên cứu rất kỹ lưỡng, phản ánh thực tiễn từ cơ sở; đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm tra của Quốc hội phối hợp hoàn thiện dự thảo luật.

Báo cáo thêm với các đại biểu Quốc hội, Thủ tướng cho biết Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành được Quốc hội sửa đổi bổ sung năm 2024, 2025 để thể chế hóa một số tư tưởng chỉ đạo trong các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị; xử lý những vấn đề vướng mắc, khó khăn khi kiện toàn bộ máy tổ chức, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Trước đây, Bộ Kế hoạch Đầu tư là cơ quan tham mưu cho Chính phủ trình Luật Đầu tư công, còn Bộ Tài chính tham mưu xây dựng Luật Ngân sách Nhà nước. Dẫn thực tế từ chức năng, nhiệm vụ của hai cơ quan này trước đây (một cơ quan phân bổ đầu tư công, một cơ quan phân bổ thu ngân sách và chi thường xuyên), Thủ tướng cho rằng việc hợp nhất hai luật này là hết sức phù hợp, bởi tất cả đều sử dụng ngân sách Nhà nước, không cần thiết phải có hai luật.

"Việc hợp nhất là cần thiết để giải quyết những vấn đề giao thoa, chồng lấn và đơn giản hóa thủ tục", Thủ tướng phát biểu và cho biết Chính phủ đã báo cáo và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho chủ trương về việc hợp nhất.

Thủ tướng cũng chia sẻ một số định hướng lớn của dự án luật, chủ yếu tập trung vào một số nội dung. Theo đó, hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn vào kế hoạch tài chính 5 năm, hợp nhất kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách Nhà nước hằng năm (gồm cả đầu tư công, cả chi thường xuyên), tinh thần là một chương trình, một kế hoạch và hợp nhất các nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư công.

Một nội dung khác được nhiều đại biểu đề cập, Thủ tướng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ phải tiếp tục rà soát các quy định kế thừa, sửa đổi, bổ sung một cách đồng bộ về quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, của Chính phủ, của Thủ tướng Chính phủ, của các bộ, cơ quan, của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp trong việc triển khai; quy trình cho chủ trương, phê chuẩn, ra quyết định, giám sát việc tổ chức thực hiện cũng được sửa đổi đồng bộ để rõ thẩm quyền.

Thủ tướng cũng nhất trí với ý kiến đề nghị những nhiệm vụ nào thuộc chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội, của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; những vấn đề gì phân cấp mạnh hơn cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ ngành và cho các địa phương phải quy định rõ hơn nữa trong dự thảo luật. Cũng với tinh thần phân cấp như vậy, Quốc hội có thể xem xét giao cho Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để chủ động và linh hoạt trong điều hành.

Theo Thủ tướng, trong quá trình hoàn thiện luật, sẽ yêu cầu cơ quan soạn thảo làm rõ các quy trình, trình tự, thủ tục, nhiệm vụ nào phân cấp, nhiệm vụ nào được phân cấp nhưng phải báo cáo.

Một định hướng quan trọng khác trong xây dựng dự án luật là một số nội dung về quản lý ngân sách Nhà nước để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, như phân bổ và tăng thu ngân sách Nhà nước trong quá trình điều hành, sử dụng dự phòng, sử dụng dự trữ tài chính, tăng thu dự toán chi còn lại để bổ sung chi ứng phó một số nội dung khẩn cấp, chi chuyển nguồn, thời hạn chi các khoản chuyển nguồn và đặc biệt là cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục nhưng vẫn phải kiểm tra giám sát rất chặt chẽ.

"Đã động đến ngân sách là phải có kiểm tra giám sát, phải đảm bảo hiệu quả. Tinh thần là thực hiện nghiêm túc Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2, tất cả các khoản chi của ngân sách Nhà nước, kể cả chi đầu tư công, chi thường xuyên phải được đánh giá hiệu quả tổng thể theo kết quả đầu ra. Tất cả các nhóm nhiệm vụ, không chỉ chi ngân sách, đều phải được thực hiện trên cơ sở là đánh giá hiệu quả cuối cùng", Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh.

Thủ tướng khẳng định, việc hợp nhất hai luật là có đầy đủ cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý, thực tiễn yêu cầu và trên cơ sở ý kiến của các vị đại biểu, các cơ quan sẽ hoàn thiện dự án luật để báo cáo Quốc hội tiếp tục cho ý kiến.