Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới

Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề: "Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI" do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức diễn ra sáng 30/7 tại Nhà Quốc hội.

Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, hoạt động giám sát đã có nhiều đổi mới quan trọng, ngày càng gắn kết chặt chẽ với công tác lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và tổ chức thi hành pháp luật; từng bước khẳng định vai trò là công cụ quan trọng trong kiểm soát quyền lực, hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia và phục vụ phát triển đất nước. Bước sang nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới đòi hỏi hoạt động giám sát tiếp tục được đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức. Đây cũng là nhiệm kỳ đầu tiên triển khai toàn diện Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025, tạo nền tảng để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả hoạt động giám sát.

Trong bối cảnh đó, Diễn đàn được tổ chức nhằm trao đổi, thảo luận, đánh giá những kết quả nổi bật về hoạt động giám sát, việc triển khai các định hướng, nhiệm vụ đã được đề ra từ Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát lần thứ nhất (năm 2025). Đồng thời, tập trung vào việc thực hiện đổi mới tư duy trong hoạt động giám sát, nhất là sau khi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật có hiệu lực, đặc biệt trong bối cảnh tổ chức triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; rút ra những bài học kinh nghiệm, những cách làm hay để tiếp tục phát huy và đề xuất các giải pháp góp phần thực hiện tốt hơn, tháo gỡ được các điểm nghẽn, cảnh báo sớm rủi ro, thúc đẩy hành động; qua đó nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.

Diễn đàn cũng hướng tới xác định những định hướng trọng tâm, những vấn đề lớn, những lĩnh vực then chốt cần tập trung giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI bảo đảm "trúng" và "đúng" những "điểm nghẽn" trong quá trình phát triển, những vấn đề cử tri và nhân dân quan tâm; nhấn mạnh việc thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, việc tổ chức thi hành pháp luật, việc sử dụng nguồn lực quốc gia, quản lý tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước, chú trọng giám sát dựa trên dữ liệu, bằng chứng, chỉ số định lượng; làm nguồn thông tin quan trọng phục vụ việc xây dựng Đề án Định hướng trọng tâm hoạt động giám sát nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI và làm cơ sở xây dựng Đề án của Đảng ủy Quốc hội về "Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động giám sát của Quốc hội, của Hội đồng nhân dân" trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư trong thời gian tới.

Phát biểu khai mạc và chỉ đạo Diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh; đồng thời là động lực hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.

Những kết quả đạt được thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát của Quốc hội.

Đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược; nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia.

Nêu rõ, không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới, có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.

Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.

"Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Diễn đàn tập trung làm rõ 4 định hướng. Thứ nhất, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những "điểm nghẽn của điểm nghẽn", những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Thứ hai, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.

Thứ tư, siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.

Tinh thần phải thật rõ: Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế.

Nhấn mạnh Diễn đàn hôm nay không chỉ để nhìn lại thực tiễn, mà quan trọng hơn là cùng hình thành tư duy, định hướng và phương thức giám sát mới cho cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn mong muốn Diễn đàn không chỉ tạo thêm những kiến nghị mới mà quan trọng hơn là góp phần hình thành một tư duy giám sát mới cho Quốc hội khóa XVI: Giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia và cao nhất là phục vụ nhân dân, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.