MSCI và FTSE Russell: Sự khác biệt nằm ở đâu trong "cuộc đua" nâng hạng thị trường?

Thông tin về khả năng MSCI đưa thị trường chứng khoán Việt Nam vào “Watchlist” đã được hé lộ trong Báo cáo chiến lược tháng 5 của SSI Research mang tên “Niềm tin Tháng 5”. Đây cũng là lý do khiến giới tài chính đặc biệt quan tâm tới triển vọng Việt Nam sớm được MSCI đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Quang Huy - Chuyên gia kinh tế, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, khác biệt giữa FTSE Russell và MSCI không chỉ nằm ở bộ tiêu chí kỹ thuật, mà còn phản ánh cách nhìn khác nhau về độ trưởng thành của thị trường tài chính.

“

Việt Nam thực tế đã trở thành một trong những thị trường có sức hút cao nhất khu vực về mặt tiềm năng tăng trưởng.

Ông Nguyễn Quang Huy - Chuyên gia kinh tế, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi

Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng FTSE Russell và MSCI không chỉ khác nhau ở bộ tiêu chí đánh giá, mà còn phản ánh quan điểm riêng về mức độ trưởng thành và chất lượng của một thị trường chứng khoán. Ông nhìn nhận sự khác biệt này ra sao?

Ông Nguyễn Quang Huy: Nếu nhìn ở góc độ kỹ thuật, FTSE Russell và MSCI đều là các tổ chức xếp hạng thị trường nhằm phân loại các quốc gia từ cận biên lên mới nổi.

Nhưng ở tầng sâu hơn, hai hệ thống này phản ánh hai triết lý đánh giá hoàn toàn khác nhau về “độ trưởng thành” của một thị trường vốn. FTSE Russell thiên về cách tiếp cận thúc đẩy hội nhập. Họ đánh giá cao xu hướng cải cách, mức độ mở cửa và khả năng cải thiện liên tục của thị trường.

Nói cách khác, FTSE Russell sẵn sàng ghi nhận một quốc gia đang chuyển động đúng hướng, ngay cả khi một số cấu phần vận hành vẫn cần thời gian hoàn thiện. Trong khi đó, MSCI không chỉ đánh giá “ý chí cải cách”, mà đánh giá khả năng hấp thụ dòng vốn toàn cầu ở quy mô lớn một cách an toàn, ổn định và bền vững.

Đây là khác biệt mang tính bản chất. MSCI nhìn thị trường dưới góc độ của các định chế đầu tư toàn cầu: những quỹ hưu trí, quỹ chủ quyền, tổ chức quản lý tài sản hàng nghìn tỷ USD - nơi mà chỉ một rủi ro nhỏ về thanh khoản, pháp lý hay vận hành cũng có thể kéo theo hệ quả rất lớn.

Vì vậy, FTSE Russell có thể xem trọng “độ mở”, còn MSCI đặc biệt nhấn mạnh “độ tin cậy”. FTSE đánh giá tiến trình cải cách; còn MSCI đánh giá mức độ cải cách đã thực sự đi vào vận hành.

Theo tôi, đó cũng là lý do một thị trường có thể được FTSE nâng hạng tương đối sớm, nhưng vẫn cần thêm vài năm để MSCI công nhận. Khoảng cách ấy thực chất không phải chênh lệch kỹ thuật, mà là khoảng cách giữa một thị trường “đang phát triển tốt” với một thị trường “đủ chuẩn toàn cầu”.

Phóng viên: Việt Nam hiện đã tiến khá gần các tiêu chí của FTSE Russell. Vậy đâu là “nút thắt” lớn nhất khiến MSCI vẫn thận trọng với việc đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi nâng hạng, thưa ông?

Ông Nguyễn Quang Huy: Tôi cho rằng, vấn đề lớn nhất hiện nay của Việt Nam không còn nằm ở quy mô, thanh khoản hay tốc độ tăng trưởng của thị trường chứng khoán. Việt Nam thực tế đã trở thành một trong những thị trường có sức hút cao nhất khu vực về mặt tiềm năng tăng trưởng. Điều MSCI còn quan sát chính là “độ liền mạch” trong trải nghiệm của dòng vốn quốc tế.

Các quỹ đầu tư toàn cầu không chỉ cần một thị trường tăng trưởng nhanh; họ cần một thị trường có khả năng vận hành ổn định trong mọi trạng thái, kể cả khi quy mô dòng vốn vào - ra rất lớn.

Vì vậy, các yếu tố như cơ chế pre-funding, xử lý giao dịch thất bại, mức độ tự do hóa dòng vốn, khả năng phòng vệ rủi ro tỷ giá hay tính nhất quán của khung pháp lý trở thành những tiêu chí then chốt.

Trong đó, pre-funding hiện vẫn là điểm nghẽn mang tính biểu tượng. Yêu cầu nhà đầu tư nước ngoài phải có đủ tiền trước khi đặt lệnh khiến chi phí sử dụng vốn tăng lên và làm giảm tính linh hoạt của các quỹ lớn.

Với các tổ chức quản lý tài sản toàn cầu, đây không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, mà là vấn đề hiệu quả phân bổ vốn. Tuy nhiên, điều tích cực là Việt Nam hiện không thiếu quyết tâm cải cách.

Từ việc triển khai hệ thống KRX, sửa đổi cơ chế thanh toán, nâng chất lượng công bố thông tin đến định hướng cải cách đồng bộ của Chính phủ, thị trường đang bước vào giai đoạn thay đổi có chiều sâu hơn trước rất nhiều. Điều MSCI cần lúc này có lẽ không chỉ là cam kết cải cách, mà là thời gian để kiểm chứng sự ổn định, tính nhất quán và hiệu quả thực tế của các cải cách đó.

Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng tác động của MSCI đối với dòng vốn toàn cầu lớn hơn đáng kể so với FTSE Russell. Ông đánh giá như thế nào về sự khác biệt này?

Ông Nguyễn Quang Huy: MSCI hiện không đơn thuần là một bộ chỉ số. Trên thực tế, MSCI đã trở thành “hạ tầng tham chiếu” của dòng vốn đầu tư toàn cầu.

Phần lớn các quỹ ETF quốc tế, quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và nhiều định chế tài chính lớn tại Mỹ, châu Âu hay Trung Đông đều sử dụng MSCI làm chuẩn phân bổ tài sản. Điều này tạo nên sức ảnh hưởng đặc biệt của MSCI: khi một quốc gia được nâng hạng, dòng vốn không chỉ đến từ kỳ vọng tâm lý, mà còn đến từ nhu cầu cơ cấu danh mục gần như mang tính bắt buộc.

Quan trọng hơn, MSCI có sức nặng biểu tượng rất lớn. Việc được MSCI công nhận giống như một “giấy chứng nhận năng lực” đối với thị trường tài chính của một quốc gia. Nó tác động vượt xa phạm vi chứng khoán, bởi giới đầu tư quốc tế thường xem đây là chỉ dấu phản ánh chất lượng quản trị quốc gia, mức độ minh bạch thể chế và khả năng hội nhập tài chính.

Do đó, tác động của MSCI không chỉ nằm ở lượng vốn ngắn hạn chảy vào thị trường, mà nằm ở việc làm thay đổi cách thế giới định giá rủi ro và tiềm năng của nền kinh tế Việt Nam trong dài hạn.

Phóng viên: Nếu được đưa vào Watchlist của MSCI trong thời gian tới, điều đó mang ý nghĩa gì đối với thị trường chứng khoán Việt Nam ngoài yếu tố dòng vốn?

Ông Nguyễn Quang Huy: Nếu Việt Nam được đưa vào Watchlist của MSCI, đây sẽ là một cột mốc mang ý nghĩa chiến lược nhiều hơn là một sự kiện kỹ thuật.

Trước hết, đó là sự xác nhận quốc tế rằng thị trường vốn Việt Nam đã bước sang giai đoạn phát triển mới, từ một thị trường tăng trưởng nhanh sang một thị trường đang tiến gần hơn tới chuẩn mực toàn cầu.

Thứ hai, Watchlist sẽ tạo ra hiệu ứng nâng chuẩn toàn diện đối với hệ sinh thái tài chính. Khi áp lực nâng hạng gia tăng, yêu cầu về minh bạch, quản trị doanh nghiệp, chất lượng kiểm toán, công bố thông tin và trách nhiệm của doanh nghiệp niêm yết cũng buộc phải thay đổi theo hướng chuyên nghiệp hơn. Đây mới là giá trị bền vững nhất.

Quan trọng hơn, việc lọt vào Watchlist còn mang ý nghĩa địa kinh tế. Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh sau các biến động địa chính trị và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, Việt Nam không chỉ cạnh tranh bằng chi phí lao động hay tăng trưởng GDP, mà còn cạnh tranh bằng độ sâu và độ tin cậy của thị trường tài chính.

Vì vậy, nâng hạng không chỉ là câu chuyện của chứng khoán. Đó là bước tiến trong hành trình nâng tầm năng lực tài chính quốc gia, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng, mở rộng khả năng huy động vốn dài hạn và đưa Việt Nam tiến gần hơn tới vị thế một nền kinh tế mới nổi có ảnh hưởng trong khu vực.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!