30 năm chứng khoán Việt Nam: Từ “bứt phá” đến định hướng nâng chuẩn của một thị trường mới nổi

“

Ngày 28/11/1996, Chính phủ ban hành Nghị định số
75/1996/NĐ-CP về việc thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Đây là kết quả của
sự nghiên cứu liên tục từ năm 1992 đến năm 1996 với biết bao đề án, dự thảo
khuôn khổ pháp lý của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và nhiều viện nghiên cứu.
Tháng 4/1997, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước bắt đầu đi vào hoạt động, đánh dấu mốc
quan trọng thứ hai của lộ trình ra đời thị trường chứng khoán Việt Nam.

TSKH Lê Văn Châu - Nguyên Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đầu tiên, Nguyên
Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Chứng khoán Việt Nam (VASB) viết trong Cuốn sách:

“Kỷ niệm 25 năm thị trường chứng
khoán Việt Nam (28/11/1996 – 28/11/2021): Nhớ về những năm tháng ấy”.

Nhìn lại năm 2025, theo đánh giá của bà Vũ Thị Chân Phương - Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ ghi nhận đà tăng trưởng ấn tượng về quy mô, mà quan trọng hơn, đã có những bước tiến đáng kể trong việc củng cố nền tảng vận hành và chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh kinh tế - tài chính toàn cầu nhiều biến động, thị trường vẫn duy trì được sự ổn định và đà tăng trưởng tích cực.

Đà tăng trưởng này không phải là biến động ngắn hạn, mà là kết quả của một quá trình mở rộng kéo dài trong nhiều năm, gắn với sự gia tăng đồng thời về quy mô thị trường, thanh khoản và mức độ tham gia của nhà đầu tư.

Giai đoạn 2015 - 2016, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu mới chỉ tương đương khoảng 30% GDP, thanh khoản mỗi phiên ở mức vài nghìn tỷ đồng, trong khi số lượng tài khoản nhà đầu tư chỉ quanh ngưỡng hơn 1 triệu. Đây là thời điểm thị trường vẫn ở quy mô tương đối nhỏ, mức độ phổ cập còn hạn chế và vai trò trong nền kinh tế chưa thực sự rõ nét.

Sau gần một thập kỷ, bức tranh thị trường đã thay đổi theo hướng mở rộng mạnh mẽ. Tính đến ngày 31/12/2025, chỉ số VN-Index đạt 1.784,49 điểm, tăng 40,9% so với cuối năm trước và nằm trong nhóm thị trường tăng trưởng hàng đầu thế giới. Giá trị giao dịch bình quân đạt 29.201 tỷ đồng/phiên, tăng 39% so với bình quân năm 2024.

Quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt gần 10 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 86,7% GDP ước tính năm 2024, tức tăng hơn 2,5 lần về tỷ lệ so với giai đoạn 2015 - 2016. Thanh khoản thị trường cũng tăng trưởng mạnh, phản ánh khả năng hấp thụ dòng tiền lớn hơn và sự gia tăng mức độ sôi động trong giao dịch.

Đáng chú ý, số lượng tài khoản nhà đầu tư đã vượt 11,6 triệu, tương đương hơn 10% dân số, cho thấy mức độ tham gia của công chúng vào thị trường đã thay đổi đáng kể so với giai đoạn trước. Từ một kênh đầu tư còn mang tính thử nghiệm, thị trường chứng khoán đã trở thành một lựa chọn phổ biến trong đời sống tài chính của người dân.

Cùng với sự mở rộng về quy mô, cấu trúc thị trường cũng dần hoàn thiện. Từ hai cổ phiếu niêm yết ban đầu là REE và SAM, đến nay thị trường đã có hơn 1.600 mã chứng khoán, bao gồm trên 700 cổ phiếu và chứng chỉ quỹ niêm yết trên HoSE và HNX, cùng gần 900 cổ phiếu đăng ký giao dịch trên UPCoM. Các doanh nghiệp niêm yết trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ tài chính - ngân hàng, bất động sản, công nghiệp đến bán lẻ, công nghệ, góp phần hình thành một cấu trúc hàng hóa ngày càng đa dạng.

Bên cạnh thị trường cổ phiếu, sự xuất hiện của các sản phẩm như chứng khoán phái sinh và chứng quyền có đảm bảo cũng góp phần bổ sung công cụ đầu tư và phòng ngừa rủi ro, qua đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường cơ sở.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào những gì diễn ra phía sau các con số, có thể thấy thị trường đang bước vào một giai đoạn mà sự thay đổi không còn chỉ mang tính lượng, mà đã bắt đầu chuyển hóa thành những thay đổi về chất. Chính ở điểm này, câu chuyện của thị trường không còn đơn thuần là tăng trưởng, mà là cách thị trường tự điều chỉnh để thích ứng với quy mô mới của chính mình.

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất của năm 2025 là việc đưa vào vận hành hệ thống công nghệ thông tin KRX. Đây không chỉ là một nâng cấp kỹ thuật, mà là bước tái cấu trúc hạ tầng vận hành của thị trường. Trong nhiều năm, hạ tầng công nghệ được xem là một trong những yếu tố giới hạn khả năng phát triển, từ việc triển khai các sản phẩm mới cho đến việc nâng cao năng lực xử lý giao dịch. Việc vận hành hệ thống mới, vì thế, không chỉ giúp thị trường hoạt động ổn định hơn, mà còn mở ra dư địa cho những thay đổi sâu hơn trong cấu trúc vận hành.

Sự thay đổi này diễn ra song song với một bước tiến quan trọng khác, khi FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp. Nếu như trong quá khứ, việc nâng hạng được xem là một mục tiêu cần đạt được, thì ở thời điểm hiện tại, nó đã trở thành một điều kiện mở ra những yêu cầu mới.

Bởi lẽ, khi bước vào “sân chơi” của các thị trường mới nổi, thị trường chứng khoán Việt Nam đồng thời phải vận hành theo một hệ quy chiếu khác. Ở đó, các tiêu chí đánh giá không còn dừng lại ở quy mô hay tốc độ tăng trưởng, mà chuyển sang những yếu tố mang tính nền tảng hơn như mức độ minh bạch, chất lượng quản trị doanh nghiệp, hiệu quả giám sát và khả năng vận hành ổn định của hệ thống.

Những thay đổi này cho thấy thị trường đang bước sang một giai đoạn phát triển với yêu cầu cao hơn về cách thức vận hành. Khi quy mô và mức độ hội nhập gia tăng, các yếu tố như minh bạch thông tin, chất lượng quản trị và khả năng giám sát không còn mang tính khuyến khích, mà trở thành điều kiện cần trong quá trình vận hành thị trường.

Với nền tảng từ những thành quả đã đạt được, cùng quyết tâm cải cách và đổi mới, thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào năm 2026 với tâm thế và kỳ vọng mới. Lãnh đạo Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, trong thời gian tới, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục triển khai các giải pháp nhằm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng thị trường và cải thiện môi trường đầu tư.

Theo đó, nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới là tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường chứng khoán theo hướng đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế. Việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí nâng hạng thị trường được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt, gắn với cải thiện môi trường đầu tư và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Để hướng tới các mục tiêu cao hơn của FTSE Russell, cũng như vào danh sách xem xét nâng hạng của MSCI, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp tại Quyết định số 2014/QĐ-TTg ngày 12/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ và kế hoạch triển khai của Bộ Tài chính.

Trên nền tảng hệ thống KRX, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục đổi mới, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin, gắn với chuyển đổi số trong công tác quản lý, giám sát và vận hành thị trường. Đặc biệt, việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) được xác định là bước đi quan trọng nhằm tăng cường an toàn hệ thống và tiệm cận chuẩn mực của các thị trường chứng khoán phát triển, dự kiến vận hành vào đầu năm 2027.

Song song với đó, cơ quan quản lý sẽ tập trung phân loại và tổ chức lại thị trường cổ phiếu niêm yết, đồng thời xây dựng và vận hành hiệu quả các thị trường mới như thị trường giao dịch các-bon, thị trường giao dịch tài sản mã hóa và thị trường giao dịch chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đây là những không gian phát triển mới, phù hợp với xu hướng kinh tế số, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo.

Đồng thời, công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát sẽ tiếp tục được tăng cường nhằm giữ vững kỷ cương, kỷ luật thị trường, đồng thời cải cách thủ tục hành chính, nâng cao năng lực các tổ chức trung gian và cải thiện chất lượng quản trị công ty niêm yết. Bên cạnh đó, cùng với công tác tuyên truyền, đào tạo, việc đa dạng hóa và tái cơ cấu cơ sở nhà đầu tư theo hướng cân bằng, bền vững cũng sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, với trọng tâm là phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán và khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư tổ chức, nhà đầu tư dài hạn trong và ngoài nước.

Cùng với đa dạng hóa sản phẩm và hàng hóa trên thị trường, cơ quan quản lý sẽ đẩy mạnh IPO gắn với niêm yết, thúc đẩy doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tham gia thị trường chứng khoán, đồng thời phối hợp xây dựng cơ chế chào bán trái phiếu ra công chúng cho các doanh nghiệp dự án theo mô hình đối tác công - tư, trái phiếu hạ tầng, qua đó góp phần huy động hiệu quả nguồn vốn trung và dài hạn cho các dự án trọng điểm của nền kinh tế.